Bài viết về nghệ sĩ Tuấn Andrew Nguyễn trong danh sách TIME100 Art 2026 của tạp chí TIME
TIME100 Art 2026 được tạp chí TIME giới thiệu như một danh sách quy tụ những nhân vật đến từ nhiều vị trí trong đời sống nghệ thuật, từ nghệ sĩ, giám tuyển, nhà sưu tập đến lãnh đạo bảo tàng, gallery và các tổ chức văn hóa.
Đây cũng là lần đầu TIME giới thiệu TIME100 Art, mở rộng cách tiếp cận của TIME100 sang nghệ thuật thị giác. Danh sách được xây dựng sau nhiều tháng tìm kiếm những người đang tạo ra những câu chuyện quan trọng và góp phần định hình tương lai của nghệ thuật.
Trong danh sách, Tuấn Andrew Nguyễn được nhà báo Taylor Dafoe giới thiệu qua bài viết Resurrecting lost histories (Khôi phục những lịch sử đã mất), tập trung vào thực hành nghệ thuật của anh trước những dư âm của chủ nghĩa thực dân, chiến tranh và sự ly tán.
TIME cũng nhấn mạnh quá trình đi và nghiên cứu của nghệ sĩ tại Malaysia, Senegal, Philippines và nhiều nơi khác trước khi bắt tay vào thực hiện tác phẩm.
Đi tìm những lịch sử bị lãng quên
Sinh năm 1976 tại TP.HCM, Tuấn Andrew Nguyễn làm việc với nhiều chất liệu từ phim, video đến điêu khắc và sắp đặt.
Trên website cá nhân, nghệ sĩ cho biết mối quan tâm xuyên suốt của mình là sức mạnh của ký ức và khả năng biến ký ức thành một hình thức kháng cự, đồng thời xem kể chuyện như một phương thức gợi đồng cảm và chữa lành.
Theo đó, quá trình sáng tác của anh thường bắt đầu từ nghiên cứu và những cuộc gặp gỡ với các cộng đồng từng trải qua chiến tranh và ly tán. Những câu chuyện cá nhân, vật thể còn sót lại hay ký ức gia đình trở thành điểm khởi đầu để anh lần tìm phần lịch sử bị bỏ quên.
Cách tiếp cận đó cũng lý giải vì sao TIME chọn cụm từ "resurrecting lost histories" để nói về anh. Bài viết trên TIME dẫn lại nhận xét của hội đồng MacArthur khi trao MacArthur Fellowship 2025 cho Tuấn Andrew Nguyễn: anh "khôi phục những lịch sử có nguy cơ thất lạc và ghép nối những mảnh di sản văn hóa bị phân mảnh cho các thế hệ tương lai".
Những vật liệu xuất hiện trong tác phẩm của anh, từ tàn tích bom đạn, ảnh gia đình lưu trữ đến các chuông xoay... không chỉ là chất liệu tạo hình mà còn mang theo những câu chuyện về bạo lực, ký ức và khả năng chữa lành.
Từ ký ức chiến tranh đến những tác phẩm mới
Năm 2026 tiếp tục ghi dấu sự hiện diện của Tuấn Andrew Nguyễn trên các diễn đàn nghệ thuật quốc tế. Anh trở lại Venice Biennale với tác phẩm mới, tiếp tục khai thác những mối liên hệ giữa Việt Nam và Senegal trong lịch sử thuộc địa.
Trong quá trình đến Dakar, Senegal, Tuấn Andrew Nguyễn tìm hiểu chuyện của những binh lính Senegal từng được quân đội Pháp đưa sang Đông Dương, cùng những phụ nữ Việt kết hôn với họ và theo chồng trở về Senegal. Từ những câu chuyện này, anh tiếp tục phát triển tác phẩm video xoay quanh một nhân vật có thật được biết đến với tên "Bouba Chinois".
Đây là lần thứ hai Tuấn Andrew Nguyễn góp mặt tại Venice Biennale. Năm 2015, anh từng tham gia cùng The Propeller Group, tập thể nghệ thuật do anh đồng sáng lập năm 2006.
Cũng trong năm nay, tác phẩm The Light That Shines Through the Universe được giới thiệu tại High Line Plinth ở New York. Tác phẩm điêu khắc bằng sa thạch cao 27 feet (khoảng 8,2m), lấy cảm hứng từ tượng Phật Bamiyan có từ thế kỷ VI ở Afghanistan, bị phá hủy năm 2001.
Theo High Line, tác phẩm không phải bản sao của tượng Phật đã mất mà là một sự hồi tưởng. Đôi bàn tay trong tác phẩm được đúc từ những vỏ đạn pháo bằng đồng có nguồn gốc từ Afghanistan, kết nối vật liệu của chiến tranh với câu chuyện về mất mát và ký ức.
Tuấn Andrew Nguyễn trước tác phẩm The Light That Shines Through the Universe - Ảnh: JEENAH/REUTERS
Từ những câu chuyện về chiến tranh, di cư và thuộc địa đến các vật thể còn sót lại sau biến động, thực hành của Tuấn Andrew Nguyễn đặt ký ức vào trung tâm của quá trình sáng tạo.
Việc có tên trong TIME100 Art 2026 tiếp tục ghi nhận vị trí của nghệ sĩ trong dòng chảy nghệ thuật đương đại quốc tế, nơi những câu chuyện từng bị lãng quên được tìm hiểu, kể lại và trao thêm những cách hiểu mới.
Tuấn Andrew Nguyễn tên thật là Nguyễn Nghiêm Đặng Tuấn, nhận bằng BFA tại University of California, Irvine năm 1999 và MFA tại California Institute of the Arts năm 2004. Anh từng tham gia Whitney Biennial 2017, Sharjah Biennial 2019, Berlin Biennale 2022 và Venice Biennale 2015, 2026.
Năm 2006, anh đồng sáng lập The Propeller Group. Năm 2025, anh nhận MacArthur Fellowship. Năm 2026, anh được TIME chọn vào TIME100 Art, danh sách 100 nhân vật có ảnh hưởng đến nghệ thuật.
Tại Việt Nam, anh nổi tiếng với vai trò đạo diễn bộ phim điện ảnh 1735km, đồng sáng lập Sàn Art.
