Ảnh minh họa
Nói chuyện một hồi, tự nhiên có đứa buột miệng: "Sài Gòn mình dạo này kẹt xe dữ ha." Cả bàn cười. Nó quê Quảng Ngãi, mới vô đây có bảy năm. Mà tự nhiên nói "Sài Gòn mình" ngọt xớt.
Không ai hỏi nó lấy tư cách gì mà nhận Sài Gòn là của mình. Cũng chẳng ai thấy câu nói đó có gì sai. Vì ở thành phố này, có những thứ không cần ai cấp giấy chứng nhận. Sống đủ lâu, thương đủ nhiều, lo đủ chuyện, tự nhiên thành của mình.
Hồi mới lên thành phố, chắc nhiều người cũng không nghĩ mình sẽ ở lại. Một chiếc vali, vài bộ đồ, ít tiền dành dụm, một công việc chưa biết có làm được bao lâu.
Người ta đến đây vì nhiều lý do: học hành, kiếm sống, lập nghiệp, theo chồng theo vợ, theo ba má. Có người đi vì quê nhà không còn đủ chỗ cho những ước mơ của mình. Có người chỉ đơn giản là nghe người ta nói: "Lên Sài Gòn thử coi."
Rồi thành phố giữ người ta lại bằng những thứ rất bình thường. Một công việc đầu tiên. Một căn phòng trọ đầu tiên. Một quán cơm quen.
Một người đồng nghiệp sẵn sàng chỉ cho cách đi đường. Một cô chủ nhà cho khất tiền vài ngày. Một người bạn rủ đi ăn khi biết cuối tháng đã hết tiền.
Những chuyện đó nhỏ xíu, nhỏ tới mức nhiều khi người ta nhận rồi cũng quên. Nhưng sống ở một nơi đủ lâu, mình mới hiểu, có khi người ta ở lại một thành phố không phải vì thành phố đó hứa cho mình điều gì lớn lao. Chỉ là trong những lúc mình cần, nó có ai đó chìa tay ra. Vậy thôi.
Mình để ý, ở Sài Gòn ít ai hỏi quê quán trước khi giao việc. Người ta thường hỏi: "Làm được không em?". Làm được thì làm. Có khi nói giọng miền nào cũng được, miễn là làm được.
Một văn phòng có thể có người miền Bắc, miền Trung, miền Nam. Một bàn ăn có thể đủ món mắm, món bún, món mì Quảng, món bánh canh. Có người ăn cay, có người không. Có người nói chuyện rổn rảng, có người ít nói.
Có người mới vô còn ngại ngùng, vài tháng sau đã ngồi chửi kẹt xe như người ở đây mấy chục năm. Chẳng ai bắt ai phải giống ai. Sài Gòn có cái hay là vậy. Thành phố này không bắt người ta phải bỏ quê mình lại để trở thành người Sài Gòn.
Người Huế vẫn có thể nhớ bún bò Huế. Người miền Tây vẫn nói giọng miền Tây. Người miền Bắc vẫn giữ những món ăn, cách nói, cách sống của mình. Chỉ là sống ở đây lâu rồi, mỗi người tự nhiên góp thêm một chút vào thành phố.
Một món ăn, một giọng nói, một cách làm việc, một thói quen, một câu chuyện. Rồi thành phố cũng trả lại cho mỗi người một chút gì đó. Có người trở nên bớt ngại hơn. Có người học được cách tự lo cho mình.
Có người biết phải chạy xe thế nào để không bị nước ngập. Có người biết quán cơm nào bán phần ăn vừa túi tiền. Có người biết khi thất nghiệp thì phải gọi cho ai. Chắc cũng từ những chuyện nhỏ như vậy mà người ta thành người Sài Gòn lúc nào không hay.
Không có lễ kết nạp, không có ai đứng ra xác nhận. Chỉ là một ngày nọ, thấy trời sắp mưa thì tự nhiên lo đường về nhà sẽ kẹt. Thấy một con đường quen bị đào thì bực mình. Thấy ai đó nói thành phố này tệ thì tự nhiên muốn bênh một câu. "Sài Gòn giờ vậy đó." Nghe như đang nói về nhà mình. Mà thiệt, có khi là nhà mình rồi.
Người ta hay nói TP.HCM là thành phố nghĩa tình. Mình nghĩ đúng. Nhưng nghĩa tình không phải lúc nào cũng là chuyện lớn.
Nhiều khi, nghĩa tình chỉ là một thành phố không hỏi quá nhiều về quá khứ của bạn trước khi cho bạn bắt đầu lại. Bạn từ đâu tới, không quan trọng bằng bạn đang muốn đi đâu. Bạn nói giọng gì, không quan trọng bằng bạn có chịu ngồi xuống làm việc cùng nhau hay không.
Bạn đã từng là ai, không quan trọng bằng hôm nay bạn có thể làm được gì. Có lẽ nhờ vậy mà một thành phố với hàng triệu người từ khắp nơi đổ về vẫn có thể sống cùng nhau.
Không phải lúc nào cũng yên ả. Sài Gòn vẫn kẹt xe, vẫn ngập nước, vẫn có những ngày mệt muốn xách đồ về quê. Có những lúc người ta than thành phố này ồn quá, đông quá, đắt đỏ quá. Nhưng rồi vài ngày sau, vẫn quay lại.
Vẫn đi làm. Vẫn ăn quán quen. Vẫn gặp những người quen. Vẫn hỏi nhau: "Chiều nay Sài Gòn mưa không ta?".
Có khi thương một nơi cũng không phải lúc nào cũng nói được thành lời. Chỉ là lúc mệt quá, người ta vẫn quay về. Lúc có chuyện vui, vẫn muốn rủ mấy người quen đi ăn. Lúc xa thành phố vài ngày, bắt đầu nhớ một quán cơm, một con hẻm, một đoạn đường hay kẹt xe. Những thứ mà lúc còn ở đó, mình vẫn hay than.
Năm mươi năm qua, TP.HCM lớn lên từ rất nhiều người như vậy. Những người đến từ nơi khác, mang theo quê hương của mình, rồi góp một phần nhỏ để làm nên một thành phố chung.
Có người đến rồi đi. Có người ở lại cả đời. Có người sinh ra ở đây. Có người phải mất nhiều năm mới dám gọi nơi này là nhà.
Nhưng có lẽ, điều làm nên TP.HCM không nằm ở chuyện ai sinh ra ở đâu. Mà nằm ở chuyện một người có thể đến đây từ bất cứ nơi nào, sống một cuộc đời của riêng mình, rồi đến một lúc nào đó, nhận ra mình đã có một phần trong thành phố này.
Từ một người đi "lên Sài Gòn" để học, để làm, để kiếm sống, đến một ngày nói "về Sài Gòn" một cách tự nhiên. Từ một nơi chỉ định ở tạm, thành nơi có người quen, có quán ruột, có những con đường biết rõ lúc nào kẹt xe.
Từ một thành phố xa lạ, thành nơi mình bắt đầu lo khi trời sắp mưa. Chắc vậy nên người ta mới nói "Sài Gòn mình". Nói nghe nhẹ hều. Mà thương thiệt.
