"Tự hào, biết ơn, vinh dự, trọng trách và trăn trở. Thật lòng là như thế" - Tiến sĩ Mai Minh Nhật, Hiệu trưởng Trường ĐH Đà Lạt, bộc bạch khi nhìn lại hành trình nửa thế kỷ đổi mới và phát triển của trường (27-10-1976 đến 27-10-2026).
Là vị hiệu trưởng thứ bảy và cũng là cựu sinh viên đầu tiên giữ cương vị người đứng đầu trường, Tiến sĩ Mai Minh Nhật đã có cuộc trò chuyện với Báo điện tử Tuổi Trẻ về hành trình đã qua của nhà trường, những định hướng chiến lược và cách nhà trường lấy người học làm trung tâm.
* Thưa Tiến sĩ Mai Minh Nhật, ông còn nhớ lần đầu bước chân vào trường?
Nhớ chứ. Tháng 9 này tròn 25 năm tôi gắn bó với trường, từ thuở sinh viên đến khi đứng bục giảng. Ngày đầu tiên, tôi choáng ngợp trước một khuôn viên xanh ngút ngàn cùng những khối nhà cổ kính đan xen hiện đại - quá đỗi khác biệt với ngôi trường phổ thông tại quê hương miền Trung.
Nhưng ấn tượng lớn nhất vẫn là về thầy cô. Những buổi học đầu tiên không giống ở trường phổ thông: phòng học khác, cách giảng khác, cách tiếp cận khác… Mình buộc phải nhanh chóng chuyển đổi cách học để thích nghi, như lời dặn dò của nhiều thầy cô "đại học là tự học”.
Những điều thầy cô dạy từ thời đại học mãi là hành trang quý giá đối với tôi. Ngoài kiến thức chuyên môn, còn có sự yêu thương hết lòng, là sự quan tâm giúp đỡ tận tình. Cảm nhận ngày đầu thế nào thì hôm nay vẫn tươi nguyên như thế.
Tôi hay nói vui là mình rất hạnh phúc được làm việc trong một "resort 5 sao", không phải vì sự sang trọng mà vì ở đây mình thấy thoải mái, hạnh phúc và gắn bó.
* Năm 1976, trường là một trong bốn trường đại học tổng hợp của cả nước. Nửa thế kỷ sau, bản sắc ấy còn lại gì?
Năm 1976, Thủ tướng ký quyết định thành lập Trường đại học Đà Lạt trên cơ sở kế thừa toàn bộ cơ sở vật chất của Viện Đại học Đà Lạt, là một trong bốn trường đại học tổng hợp của cả nước, cùng Đại học Tổng hợp Hà Nội, Đại học Tổng hợp Huế, Đại học Tổng hợp TP.HCM. Vì vậy, trụ cột quan trọng nhất và điểm tựa xuất phát của trường là khối ngành khoa học cơ bản (toán, lý, hóa, sinh, văn, sử) và tiếp đó là khối ngành sư phạm. Cho đến nay, đây vẫn là thế mạnh và niềm tự hào của trường.
Bước vào thời kỳ Đổi mới, trường cũng đã rất sớm dịch chuyển thành một cơ sở giáo dục đại học đa ngành, đa lĩnh vực. Trường đi tiên phong trong việc mở ngành Quản trị kinh doanh dựa trên nền tảng có từ trước năm 1975, rồi tiếp đến các ngành khác như Công nghệ thông tin, Công nghệ sinh học, Công nghệ sau thu hoạch, Môi trường, Điện tử - Viễn thông; cùng các ngành xã hội - nhân văn có nhu cầu xã hội cao... Trường là một trong những trường đại học đầu tiên của cả nước mở đào tạo ngành: Ngoại ngữ, Luật, Du lịch, Việt Nam học, Công tác xã hội,...
Nhờ vậy, hiện nay trường đứng trên bốn trụ cột cốt lõi: Khoa học tự nhiên và công nghệ, Khoa học xã hội và nhân văn, Sư phạm, Kinh tế và Quản lý. Đây chính là nền tảng vững chắc, tạo nên vị thế và tầm vóc của trường trong hiện tại và tương lai.
Song song với mở rộng ngành nghề là quá trình nâng cao chất lượng đào tạo. Từ đầu những năm 1990, nhà trường đã đi vào đổi mới phương pháp giáo dục. Dấu ấn mang tính đột phá nhất trong công tác đào tạo thời kỳ này là việc từng bước chuyển đổi mô hình đào tạo theo niên chế sang hệ thống đào tạo theo tín chỉ và áp dụng rộng rãi hình thức thi trắc nghiệm khách quan - những phương thức tiên tiến vốn đã được ứng dụng phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển.
Tiếp đó, nhà trường đẩy mạnh nâng cao chất lượng đào tạo theo chuẩn quốc tế. Chương trình đào tạo được xây dựng theo chuẩn CDIO - phương pháp tiếp cận tiên tiến của thế giới.
Trường cũng là một trong số trường đại học ở Việt Nam hoàn thành đánh giá, đạt chuẩn kiểm định chất lượng cấp cơ sở giáo dục từ rất sớm (chu kỳ 1 năm 2019 và chu kỳ 2 năm 2024). Tính đến tháng 10 - 2026, trường đã có 21 chương trình đào tạo đạt chuẩn kiểm định chất lượng (8 chương trình theo chuẩn trong nước, 13 chương trình theo chuẩn AUN-QA). Tạp chí Khoa học Đại học Đà Lạt là một trong sáu tạp chí khoa học đầu tiên của Việt Nam được chỉ mục trong Hệ thống trích dẫn khoa học Đông Nam Á (ACI) từ 2017.
* Thưa ông Mai Minh Nhật, mục tiêu nâng cấp thành đại học có các trường thành viên hiện đã được triển khai đến giai đoạn nào?
Sứ mệnh của trường là trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ phục vụ tỉnh Lâm Đồng, vùng Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, và cho cả nước.
Định hướng phát triển thành đại học với ít nhất ba trường thành viên vẫn tiếp tục là một nhiệm vụ quan trọng. Việc phát triển từ "trường đại học" sang "đại học" là sự nâng cấp về mô hình quản trị và chất lượng, không đơn thuần chỉ là tên gọi. Dự kiến các trường thành viên gắn với những lĩnh vực chủ chốt và cũng là thế mạnh của nhà trường như: sư phạm, khoa học cơ bản và công nghệ, ngôn ngữ - văn hóa - dịch vụ du lịch và kinh tế.
Để hiện thực hóa những định hướng chiến lược đó, nếu chỉ dựa vào nguồn lực tài chính tự có của nhà trường thì rất khó, cần phải có sự kết hợp các nguồn lực từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, hợp tác công tư và các dự án Chính phủ giao cũng như sự quan tâm, giúp đỡ của tỉnh Lâm Đồng.
*Trong quá trình chuyển đổi đầy thách thức này, ông ví điều gì như những "gờ bám" vững chắc để nhà trường giữ vững đà phát triển và tiến bước?
Có hai "gờ bám" rất quan trọng, đều là nhiệm vụ Nhà nước giao. Thứ nhất, Thủ tướng giao nhiệm vụ xây dựng Trường đại học Đà Lạt trở thành một trong hai trung tâm đào tạo chất lượng cao của khu vực Tây Nguyên. Theo đó, đến năm 2030, trường sẽ được kiểm định theo tiêu chuẩn AUN-QA, và phấn đấu đến năm 2035, một số lĩnh vực trọng điểm của trường như nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, năng lượng nguyên tử và du lịch được vào nhóm hàng đầu châu Á trên các bảng xếp hạng.
Thứ hai, theo quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và sư phạm giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, trường được quy hoạch là một trong 14 cơ sở đào tạo giáo viên chủ chốt của cả nước. Đây là sứ mệnh then chốt trong bối cảnh Tây Nguyên vẫn thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ giáo viên các cấp.
Được đào tạo liên tục từ đầu thập niên 1980, khối ngành sư phạm của trường nhiều năm liền có điểm chuẩn thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Đội ngũ giáo viên tốt nghiệp từ trường đã khẳng định được năng lực và uy tín chuyên môn tại Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ và nhiều địa phương trên toàn quốc.
Mới đây nhất, trường cũng đã được Chính phủ đưa vào danh mục các cơ sở giáo dục đại học được quan tâm đầu tư để thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là người dân tộc thiểu số.
* Còn đào tạo nhân lực điện hạt nhân, câu chuyện đang được nhắc nhiều?
Trường Đại học Đà Lạt sở hữu lợi thế đặc thù khi nằm cạnh và hợp tác toàn diện với Viện Nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt - nơi đặt lò phản ứng duy nhất cả nước.
Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, trường là một trong số 11 cơ sở được phép đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân, gắn với chiến lược an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2035 và được đưa vào danh mục ưu tiên đầu tư nâng cấp, tăng cường trang thiết bị phục vụ đào tạo và nghiên cứu kỹ thuật hạt nhân giai đoạn 2025 - 2030. Bên cạnh đó, định hướng quan trọng của trường là quan tâm đào tạo nguồn nhân lực ngành kỹ thuật hạt nhân phục vụ cho y tế, nông nghiệp, công nghiệp, đời sống, phục vụ sản xuất và kinh tế - xã hội. Ứng dụng kỹ thuật hạt nhân bây giờ rộng lắm, không chỉ có vấn đề nhà máy điện.
* Nông - lâm - sinh và du lịch gắn chặt với Đà Lạt. Trường phát huy hai thế mạnh này ra sao?
Đà Lạt có lợi thế sinh thái đặc thù như một "phòng thí nghiệm tự nhiên" lý tưởng. Nhiều người cho rằng trường hưởng lợi thế tự nhiên này khi đặt tại thủ phủ nông nghiệp công nghệ cao. Nhưng ở chiều ngược lại, sự phát triển bứt phá của nông nghiệp địa phương nhiều năm qua cũng có dấu ấn rõ nét từ nguồn nhân lực chất lượng cao do Trường đại học Đà Lạt đào tạo.
Một bộ phận rất lớn nhân lực đang làm trong các lĩnh vực nông, lâm, sinh trên địa bàn là cựu sinh viên của trường. Đội ngũ giảng viên Khoa Sinh học hiện nay có gần một nửa là phó giáo sư và gần 100% là tiến sĩ. Các hướng đào tạo, nghiên cứu về nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, bảo tồn đa dạng sinh học, dược liệu… sẽ ngày càng quan trọng trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Vì vậy, Trường đại học Đà Lạt sẽ tiếp tục quan tâm đẩy mạnh đào tạo để khẳng định vị thế hàng đầu của nhà trường.
Với du lịch, trường là một trong những cơ sở đào tạo sớm nhất cả nước, lại tọa lạc tại một trung tâm du lịch hàng đầu. Thẳng thắn nhìn nhận, với tiềm năng lớn như vậy, Khoa Du lịch hoàn toàn có thể phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Trong bối cảnh sức hấp dẫn bền vững của ngành du lịch luôn nằm ở sự tinh tế, văn hóa ứng xử và cảm xúc của người phục vụ, nhu cầu về nhân lực chất lượng cao vẫn rất lớn. Vì vậy, trường tiếp tục đặt mục tiêu trở thành trung tâm đào tạo du lịch chất lượng cao, gắn với giữ gìn cảnh quan sinh thái và bảo tồn di sản kiến trúc, văn hóa đặc thù của trường.
*Thưa ông, chính sách lấy người học làm trung tâm được cụ thể hóa thế nào?
Chủ đề năm học 2026-2027 của trường là "Nâng cao toàn diện chất lượng dạy học và chăm sóc người học". Chăm sóc ở đây là dành cho người học những điều tốt đẹp nhất, cả học tập lẫn đời sống, cả vật chất lẫn tinh thần, theo đúng tinh thần giáo dục và rèn luyện toàn diện.
Trường tiếp cận chuẩn đầu ra CDIO từ rất sớm, để người học ra trường có đủ kiến thức, kỹ năng và thái độ. Vì vậy, trường đã thúc đẩy mạnh mẽ mối quan hệ gắn kết với doanh nghiệp, cơ quan, viện nghiên cứu… cho sinh viên được trải nghiệm, thực hành, thực tập sớm. Bên cạnh đó, trường rất quan tâm mời chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn vào đồng giảng dạy, tăng cường trang bị kiến thức, kỹ năng thực tiễn cho sinh viên.
Trường cũng đang đẩy mạnh việc xây dựng học liệu số, nâng cấp toàn diện hệ thống quản lý dạy học và quản trị trường để mọi khâu được kiểm soát chất lượng. Bên cạnh đó, hơn 40 câu lạc bộ, từ thể thao, nghệ thuật, kinh tế, truyền thông, cùng phong trào Đoàn, Hội đang hoạt động rất sôi nổi. Đây cũng là một kênh chăm sóc sinh viên hiệu quả. Lãnh đạo trường và các đơn vị bây giờ rất trẻ, đa phần thế hệ 8x, khoảng cách tuổi tác với sinh viên không quá xa nên cũng thuận lợi trong việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của các em.
* Ông nhìn nhận trí tuệ nhân tạo đang đặt ra thách thức gì cho người thầy trong bối cảnh nhà trường đẩy mạnh chăm sóc người học?
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo mở ra nhiều cơ hội, nhưng thách thức thì cũng vô cùng nhiều. Trong đó, có lẽ giáo dục đại học là một trong những lĩnh vực đang đối diện với những thách thức lớn nhất. Dạy nội dung gì, dạy bằng phương pháp nào, kiểm tra đánh giá ra sao để hiệu quả, công bằng, chất lượng và liêm chính là những câu hỏi không phải dễ có lời giải đáp trong thời đại của trí tuệ nhân tạo.
Các em sinh viên giờ cũng rất khác. Hai mươi lăm năm trước, cả lớp tôi không ai có điện thoại, nhiều thầy cô cũng không có. Thế hệ tôi, trình độ ngoại ngữ của sinh viên cũng còn nhiều hạn chế. Giờ sinh viên mỗi em có một smartphone, máy tính cá nhân, nhiều em sinh viên đã đạt IELTS trên 6.0 khi bước vào đại học.
Nếu sinh viên ngày trước thường chịu nhiều áp lực về điều kiện vật chất, thì sinh viên ngày nay, bên cạnh những thuận lợi lớn hơn về công nghệ và khả năng tiếp cận tri thức, lại phải đối diện với thách thức của sự phân tán chú ý và quá tải thông tin. Cái gì cũng có hai mặt, vấn đề là biết phát huy mặt tích cực, khắc chế mặt hạn chế.
* Nếu đúc kết 50 năm trong vài từ thôi, ông chọn những từ nào?
Thực sự khó! Tôi nghĩ đầu tiên là Tự hào về một ngôi trường có bề dày gần 70 năm hình thành và tròn 50 năm đổi mới, phát triển. Từ thứ hai là Biết ơn ngôi trường này, biết ơn các thế hệ thầy cô giáo, các thế hệ sinh viên và những bậc lãnh đạo tiền nhiệm. Thứ ba, với vai trò hiệu trưởng, là Vinh dự và Trọng trách. Và cũng rất Trăn trở, Lo lắng liệu mình có hoàn thành tốt được nhiệm vụ được giao, có tiếp nối và phát huy được những thành quả mà nhiều thế hệ đi trước của nhà trường đã tạo dựng và khẳng định. Thật lòng là như thế.
Truyền thống của trường là Thụ nhân: Kế hoạch một năm không gì hơn trồng lúa; kế hoạch mười năm không gì hơn trồng cây; kế hoạch trọn đời (trăm năm) không gì bằng trồng người. Trồng một, gặt một, là lúa. Trồng một, gặt mười, là cây. Trồng một, gặt trăm, là người. Đó là truyền thống bắt nguồn từ triết lý của giáo dục phương Đông.
Một mình hiệu trưởng thì không làm được gì, bởi mình cũng chỉ có một cái đầu, hai cái tay thôi. Cả nhà trường phải chung lưng đấu cật, mỗi người phải tự nỗ lực vượt qua chính mình của ngày hôm qua, cùng phấn đấu và chung sức vì sự phát triển bền vững của ngôi trường thân yêu này.
