Diễn viên Nhà hát kịch Idecaf hân hoan trong ngày giỗ tổ sân khấu - Ảnh: LINH ĐOAN
Ngày 12-8 âm lịch cũng đã được Nhà nước công nhận là Ngày Sân khấu Việt Nam.
Tổ nghiệp sân khấu linh thiêng
Phong tục thờ cúng tổ, giỗ tổ sân khấu ban đầu chỉ gói gọn ở các lĩnh vực nghệ thuật truyền thống như hát bội, cải lương. Sau này thờ cúng tổ, tổ chức giỗ tổ sân khấu đã mở rộng đến rất nhiều lĩnh vực.
Từ các sân khấu kịch nói, rối, xiếc đến ca nhạc, các đoàn phim, thậm chí các trường đào tạo nghệ thuật. Nghĩa là nơi nào có biểu diễn nghệ thuật hầu hết đều có thờ cúng tổ, thành kính cúng tổ ngày 12-8 âm lịch hằng năm.
Nghệ sĩ trước khi bước ra sân khấu đều nghiêm trang thắp nhang bàn thờ tổ với mong muốn được tổ cho hát suôn sẻ, tạo cảm tình với khán giả.
Với họ, tổ nghiệp rất linh thiêng. Nếu kính tổ, kính nghề, sống đàng hoàng, hết lòng với nghiệp thì sẽ được tổ đãi, tổ ưu ái. Ai mà không thành tâm sẽ bị nói rằng tổ phạt, thậm chí tổ lấy lại nghề.
Về tâm linh đó là niềm tin mãnh liệt để người nghệ sĩ sân khấu phải giữ gìn để sống tử tế với nghề, với khán giả.
Không chỉ có tổ nghiệp, giỗ tổ sân khấu còn là dịp để người nghệ sĩ tri ân những người thầy đã dìu dắt mình trên con đường nghệ thuật. Như đạo diễn Ca Lê Hồng bảo cứ tới mùa giỗ tổ, thắp nén nhang hướng về tổ nghiệp, trong lòng bà luôn rưng rưng nhớ về những người thầy đáng kính như ông Tám Danh, Ba Du, Nguyễn Ngọc Thạch…
Nghệ sĩ Đại Nghĩa và ông bầu Huỳnh Anh Tuấn của Nhà hát kịch Idecaf - Ảnh: LINH ĐOAN
Đạo diễn Lê Nguyên Đạt thì đăng hình ảnh giỗ tổ năm xưa bên người thầy Hà Quang Văn, người dìu dắt, chỉ bảo tận tình cho anh khi chập chững theo nghề. Nghệ sĩ Ngọc Huyền cứ đến giỗ tổ lại nhớ hoài sư phụ Bạch Mai.
Giỗ tổ nghề cho người ta lắng lòng nhìn lại những khởi đầu đầy nhọc nhằn của mình. Nhờ có những ân tình của người đi trước mà nghệ sĩ có được nghề hát, được thăng hoa trên sân khấu, được khán giả yêu thích.
Nghĩa là ngoài hình ảnh tổ nghiệp tâm linh thì trong lòng mỗi nghệ sĩ có vị "tổ" của riêng mình, là những người thầy, những người ơn mà họ luôn phải tri ân, nhớ mãi.
Nghệ sĩ Bình Tinh và kép trẻ Trọng Nhân ở lễ giỗ tổ sân khấu Đoàn Huỳnh Long - Ảnh: NVCC
Giỗ tổ sân khấu, nghệ sĩ đến thăm nhau
Chính vì trọng tổ như thế nên cứ đến mùa giỗ tổ sân khấu, dù bận rộn thế nào hoặc điều kiện kinh tế ra sao, nghệ sĩ sân khấu cũng cố gắng tổ chức lễ giỗ tổ cho đàng hoàng.
Mọi năm nghệ sĩ Bạch Long cùng các học trò nhóm Đồng ấu Bạch Long sẽ rộn ràng tổ chức lễ giỗ từ sớm, năm nay ông kẹt quay phim ở phía Bắc nên không tổ chức được. Vậy mà từ nơi xa ông cũng bày mâm cúng đơn sơ để bái tổ từ xa.
Đạo diễn Lê Nguyên Đạt nhớ về người thầy đã đi xa, ông Hà Quang Văn, trong ngày giỗ tổ sân khấu - Ảnh: NVCC
Nghệ sĩ Hữu Châu trùng chuyến du lịch nước ngoài cũng sắp vài cái bánh và chai nước thành tâm hướng về tổ.
Không chỉ thành kính tổ chức giỗ tổ mà đây là những ngày được xem như Tết của nghệ sĩ sân khấu. Không ít nghệ sĩ có bàn thờ tổ tại gia. Họ lo trang hoàng, cúng kiếng không chỉ bàn thờ tổ ở nhà mà còn lo cúng tổ ở sân khấu mình hoạt động.
Có nghệ sĩ rất cẩn thận cúng kiếng tổ đầy đủ cả ba ngày 11, 12 và 13-8 âm lịch theo trình tự chay, mặn.
Cúng ở nhà, ở sân khấu mình xong thì nghệ sĩ bắt đầu… hành trình đi ăn giỗ. Có nghệ sĩ bảo mỗi mùa họ đi tới mười mấy điểm để dự giỗ tổ, bởi ai cũng muốn ghé thắp nhang những nơi mình đã hoạt động, hoặc đơn giản chỉ là nơi đó có những bạn bè thân thiết của mình.
Các bạn bị mù, khiếm thị đến thăm Kịch đoàn Thành Lộc trong ngày giỗ tổ, gặp gỡ bà Nguyễn Thị Thanh Thúy - Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, cùng các nghệ sĩ Thành Lộc, Kim Xuân, Tuấn Khôi... - Ảnh: LINH ĐOAN
Và vì thế giỗ tổ sân khấu cũng là dịp hội ngộ. Nghệ sĩ sân khấu nào lo sân khấu đó nên cùng thành phố mà có khi cả năm chẳng có dịp gặp nhau. Thôi thì tranh thủ dịp giỗ tổ, nghệ sĩ chạy qua thăm nhau, trò chuyện gắn kết tình cảm.
Và vì thế, sân khấu TP có một mùa giỗ tổ rộn ràng như là cách để nhìn lại, soi rọi mình, hướng lòng về tổ nghiệp, về tiền nhân, tri ân khán giả, nghĩ ngợi nhiều hơn về con đường nghệ thuật của mình và vui vẻ để có những hoạch định tươi sáng trong tương lai.
