Bắn pháo hoa tại TP.HCM - Ảnh: VĂN TRUNG
Định vị trong những dòng dịch chuyển
Chương trình CEO 500 của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu (AEF - diễn ra từ 26 đến 29-10) dự kiến quy tụ hơn 500 lãnh đạo doanh nghiệp trong nước và quốc tế, tập trung vào sự hội tụ của FDI, công nghệ và dòng chảy tài chính toàn cầu. Với thành phố, đây là cơ hội đối thoại với những chủ thể quyết định địa điểm đầu tư, mạng lưới cung ứng và thị trường. Điều cần làm rõ là TP.HCM có thể giúp họ giải quyết bài toán gì.
Toàn cầu hóa đang thay đổi cách vận hành. Bên cạnh chi phí, doanh nghiệp phải tính đến độ an toàn của chuỗi cung ứng, chính sách thương mại, khả năng tiếp cận công nghệ và tiêu chuẩn môi trường.
Báo cáo thương mại tháng 3-2026 của WTO nêu rủi ro xung đột kéo dài làm tăng chi phí nhiên liệu, vận tải và gián đoạn các tuyến giao thương. Bởi vậy, cơ hội đón đầu tư phải được đặt cùng yêu cầu xây dựng một địa điểm sản xuất, kinh doanh đáng tin cậy.
Sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM có điều kiện kết hợp dịch vụ tri thức, tài chính, nền tảng công nghiệp và cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Trong không gian kết nối Đông Nam bộ với Đồng bằng sông Cửu Long và thị trường quốc tế, thành phố có thể tổ chức các dịch vụ thiết kế, cung ứng, sản xuất và xuất khẩu. Đó là lợi thế địa kinh tế cần chuyển thành năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, vị trí cửa ngõ chưa bảo đảm vị trí cao trong chuỗi giá trị. Một container xuất khẩu có thể chứa phần lớn nguyên liệu nhập khẩu; một dự án công nghệ cao có thể ít kết nối với nhà cung ứng trong nước.
Thước đo cần bổ sung là giá trị được tạo tại chỗ, đơn hàng dành cho doanh nghiệp Việt Nam và năng lực kỹ thuật được tích lũy. Quy mô giao thương chỉ trở thành sức mạnh khi nuôi dưỡng được nền sản xuất phía sau.
Độ mở cũng làm tăng khả năng truyền dẫn cú sốc. Thay đổi thuế quan, quy tắc xuất xứ hoặc kiểm soát công nghệ có thể tác động đồng thời đến đơn hàng, dòng vốn và việc làm. Thành phố cần hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa khách hàng, nguồn cung; nâng năng lực truy xuất xuất xứ và tuân thủ thị trường. Kết nối quốc tế phải đi cùng khả năng phát hiện sớm rủi ro và duy trì hoạt động khi một mắt xích bị gián đoạn.
Một góc trung tâm TP.HCM được chụp vào giữa tháng 10-2026 - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Tổ chức lại không gian để giảm chi phí kết nối
Điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ là sự phân mảnh trong vận hành. Địa giới thống nhất cần được tiếp nối bằng quy hoạch, dữ liệu, thủ tục và đầu tư liên thông. Nếu dự án vẫn mắc giữa nhiều đầu mối, hàng hóa vẫn mất thời gian ở các nút giao, lợi ích hợp nhất sẽ bị chi phí phối hợp bào mòn. Nhà đầu tư quốc tế đánh giá địa điểm qua trải nghiệm vận hành hằng ngày.
Thiếu tướng, PGS.TS Trần Trung Tín, nguyên Cục trưởng Cục Kinh tế, Bộ Quốc phòng
Cần tổ chức mạng lưới đa trung tâm theo chức năng bổ trợ. Khu vực trung tâm phát triển dịch vụ giá trị cao; các địa bàn công nghiệp đẩy mạnh sản xuất tiên tiến và công nghiệp hỗ trợ; không gian cảng biển gắn với logistics và dịch vụ hàng hải.
Quy hoạch phải bảo đảm đất sản xuất, nhà ở, dịch vụ công và giao thông công cộng cùng phát triển, tránh đẩy người lao động ra xa cơ hội việc làm.
Hạ tầng cần được lựa chọn theo khả năng nâng hiệu quả toàn mạng lưới. Đường kết nối cảng phải đồng bộ với nút giao, kho bãi, đường thủy và thủ tục số. Với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, thời gian giao hàng ổn định có thể quyết định khả năng giữ đơn hàng. Vì vậy, cần đo hiệu quả đầu tư bằng thời gian, chi phí và độ tin cậy vận chuyển.
Liên kết với Đồng Nai, Tây Ninh và Đồng bằng sông Cửu Long cần có dự án chung, đầu mối điều phối, phần vốn và tiến độ cụ thể. Cảng biển cần nguồn hàng; công nghiệp cần nhà cung ứng; đô thị cần nước và không gian sinh thái. Cạnh tranh thu hút dự án bằng ưu đãi riêng lẻ dễ làm suy yếu lợi ích chung. Thành phố phải cùng các địa phương xây dựng những hành lang kinh tế có khả năng phục vụ thị trường rộng hơn.
Huy động nguồn lực quốc tế cũng đòi hỏi chuẩn bị dự án chuyên nghiệp. Mặt bằng, phương án tài chính, tiêu chuẩn kỹ thuật và bên chịu rủi ro phải được xác định trước. Vốn công nên tập trung tháo những nút thắt mở đường cho đầu tư tư nhân; hợp tác công tư cần công khai nghĩa vụ ngân sách. Đối tác quốc tế phải nhìn thấy một cơ hội có thể thực hiện và giám sát được.
Chín tháng năm 2026, GRDP TP.HCM tăng 9,06% - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Giữ lại năng lực từ mỗi dự án đầu tư
Chín tháng năm 2026, GRDP thành phố tăng 9,06%. Để đạt và duy trì tăng trưởng hai con số cần kết hợp giải phóng nguồn lực đang bị ách tắc với nâng năng suất dài hạn. Không gian mở rộng tạo thêm điều kiện; sức tăng trưởng phải đến từ cách sử dụng vốn, lao động và công nghệ hiệu quả hơn.
Ưu tiên là biến thu hút FDI thành quá trình nâng năng lực doanh nghiệp trong nước. Cần tổ chức chương trình phát triển nhà cung ứng theo nhu cầu mua hàng cụ thể, hỗ trợ chứng nhận chất lượng, đào tạo kỹ thuật và kết nối nghiên cứu. Những mối liên kết thương mại có khả năng tồn tại bằng hiệu quả kinh doanh sẽ tạo nền tảng bền vững cho chuyển giao tri thức.
Hợp tác công nghệ cần đi từ bài toán thực tế. AI có thể hỗ trợ kiểm soát chất lượng, dự báo nhu cầu và tối ưu vận tải; trường đại học, viện nghiên cứu cần tham gia cùng doanh nghiệp từ khâu xác định vấn đề. Thành phố có thể tận dụng kết nối với WEF và mạng lưới C4IR để tìm đối tác, tiếp cận kinh nghiệm quản trị công nghệ, rồi chuyển thành chương trình có kinh phí, nơi ứng dụng và thước đo năng suất.
Chuyển đổi xanh cần được tổ chức thành năng lực tiếp cận thị trường: đo phát thải, tiết kiệm năng lượng, chứng minh nguồn gốc và kiểm chứng thông tin. Hỗ trợ dùng chung về tư vấn, thử nghiệm và dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ đáp ứng tiêu chuẩn với chi phí hợp lý. Điện ổn định, an ninh dữ liệu, chống ngập và chất lượng sống cũng phải được xem là nền tảng thu hút đầu tư, nhân tài.
Sau diễn đàn, mỗi cam kết cần có dự án, người chịu trách nhiệm và mốc triển khai. Thành công phải được nhận diện qua vốn đi vào hoạt động, công nghệ được ứng dụng và doanh nghiệp Việt Nam có thêm khả năng tham gia chuỗi quốc tế. Khi năng lực bên trong đủ sức chuyển hóa cơ hội bên ngoài, TP.HCM sẽ có sức bật để nâng vị thế khu vực, đồng thời tạo thêm động lực phát triển cho cả nước.
