Nhân Ngày Khí tượng thế giới (23/3/2026) với chủ đề “Quan trắc hôm nay, Bảo vệ ngày mai”, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Nguyễn Thượng Hiền đã có những chia sẻ quan trọng về vai trò của liên thông dữ liệu quốc tế và công nghệ mới trong công tác dự báo, cảnh báo thiên tai.
Theo Cục trưởng Nguyễn Thượng Hiền, một cơn bão xa ngoài Thái Bình Dương hay đợt không khí lạnh từ phương Bắc đều ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam.
Cục trưởng Khí tượng thủy văn Nguyễn Thượng Hiền. Ảnh: Cục KTTV
“Do đó, để dự báo chính xác những hiện tượng này, chúng ta không chỉ cần dữ liệu tại chỗ mà còn cần thông tin từ mạng lưới trạm quan trắc toàn cầu”, ông Hiền nhấn mạnh.
Ông Hiền cho rằng, không một quốc gia nào, dù giàu mạnh đến đâu, có thể tự mình quan trắc và dự báo đầy đủ nếu không có sự hợp tác và chia sẻ dữ liệu trên phạm vi toàn cầu. Chính vì thế, cộng đồng khí tượng thủy văn quốc tế dưới sự điều phối của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đã xây dựng hệ thống quan trắc và trao đổi dữ liệu toàn cầu trong nhiều thập kỷ qua.
Theo ông Hiền, Việt Nam hiện đóng vai trò kép: vừa cung cấp dữ liệu từ các trạm khí tượng, hải văn nội địa, vừa thụ hưởng thông tin từ hàng nghìn trạm và vệ tinh quốc tế để nâng cao độ chính xác cho các bản tin dự báo trong nước.
Đồng thời, ông Hiền nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, chất lượng cảnh báo sớm đã có bước tiến dài nhờ hai trụ cột.
Thứ nhất, quan trắc tự động, là hệ thống trạm tự động, radar và vệ tinh kết hợp IoT (trạm đo mưa tự động, cảm biến độ ẩm đất, trạm quan trắc mực nước giá rẻ) giúp theo dõi trạng thái khí quyển theo thời gian thực, phát hiện sớm các dị thường như mưa cực đoan hay bão.
Thứ hai, trí tuệ nhân tạo (AI), đóng vai trò là "bộ não" xử lý dữ liệu khổng lồ. Các thuật toán học sâu giúp nhận diện nhanh các hình thế thời tiết nguy hiểm, rút ngắn thời gian xử lý và hiệu chỉnh sai số mô hình.
Dù công nghệ phát triển mạnh, Cục trưởng nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của các dự báo viên kinh nghiệm, đặc biệt trước những thiên tai chưa từng có tiền lệ, như siêu bão Yagi năm 2024.
“Khi dữ liệu quá khứ chưa đủ để "dạy" AI, trí tuệ và sự nhạy bén của con người chính là yếu tố cuối cùng để đưa ra những quyết định "cân não"”, ông Hiền chia sẻ.
Để đáp ứng yêu cầu mới, ngành Khí tượng thủy văn đang đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu, kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn và năng lực làm chủ công nghệ hiện đại, hướng tới mục tiêu an toàn tối đa cho cộng đồng trước biến đổi khí hậu.
