Công nhân sơ chế cà phê tại một cơ sở sản xuất ở Lâm Đồng - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Chỉ còn khoảng 5 tháng trước khi Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) bắt đầu áp dụng với các doanh nghiệp lớn, và khoảng 11 tháng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).
Bên cạnh nỗ lực tự chuyển đổi, doanh nghiệp cho rằng cần sớm có hướng dẫn thống nhất từ cơ quan quản lý để triển khai hiệu quả, tránh đứt gãy hoạt động xuất khẩu.
Chủ động triển khai theo khả năng
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Kevyn Nguyễn, Nhà sáng lập TheOrganiKcoffee, cho biết dù doanh nghiệp thuộc nhóm dự kiến thực thi EUDR từ năm 2027, nhưng ngay từ tháng 4 năm nay, các đối tác châu Âu đã chủ động gửi lộ trình và yêu cầu tuân thủ.
Ông Kevyn cho biết điều kiện tiên quyết của EUDR là truy xuất nguồn gốc đến từng lô đất, kèm tọa độ GPS cụ thể, đồng thời chứng minh sản phẩm không được sản xuất trên diện tích rừng bị chuyển đổi sau ngày 20-12-2020.
Nhờ theo đuổi mô hình canh tác hữu cơ từ nhiều năm trước, TheOrganiKcoffee đã xây dựng hệ thống dữ liệu vùng trồng gắn với bản đồ số, giúp việc đáp ứng các yêu cầu truy xuất nguồn gốc thuận lợi hơn.
"Tuy nhiên chúng tôi chỉ quản lý hai trang trại riêng biệt, không thu mua trôi nổi nên có thể kiểm soát được chất lượng và hồ sơ. Với những doanh nghiệp thu mua từ hàng trăm, hàng nghìn hộ dân thì câu chuyện sẽ hoàn toàn khác", ông Kevyn Nguyễn nói.
Không đứng ngoài cuộc, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa đã bắt đầu đầu tư theo khả năng tài chính của mình.
Ông Nguyễn Đức Hưng - Giám đốc, Chủ tịch hội đồng quản trị Cà phê Napoli - cho biết doanh nghiệp đang triển khai EUDR theo phương thức "cuốn chiếu", ưu tiên trước những vùng nguyên liệu đã có dữ liệu tương đối đầy đủ, sau đó mở rộng dần theo từng giai đoạn.
Song song với đó, doanh nghiệp cũng chủ động đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia và Pakistan nhằm giảm áp lực trong quá trình chuyển đổi.
Tuy nhiên để hệ thống này này phát huy hiệu quả, điều doanh nghiệp mong muốn hơn cả là sớm có hướng dẫn cụ thể từ các bộ, ngành và chính quyền địa phương về quy trình triển khai EUDR.
"Khi có hướng dẫn thống nhất, doanh nghiệp mới có cơ sở để làm việc với nông dân, hướng dẫn họ hoàn thiện hồ sơ vùng trồng, xác định tọa độ và xây dựng dữ liệu truy xuất ngay từ đầu chuỗi cung ứng", ông Hưng nói.
Truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành "hạ tầng" cốt lõi của ngành cà phê
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp xuất khẩu quy mô lớn xem EUDR là xu hướng tất yếu của thương mại nông sản toàn cầu.
Ông Thái Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), cho biết doanh nghiệp đã xây dựng mạng lưới liên kết với gần 60.000 hộ nông dân từ năm 2009, đồng thời đầu tư hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc đến từng hộ sản xuất và nhà máy chế biến.
Dù vậy, theo ông Tuấn, việc đầu tư công nghệ truy xuất, chứng nhận quốc tế, hệ thống dữ liệu và chế biến sâu đều cần nguồn vốn rất lớn. Nếu không có sự đồng hành của các tổ chức tín dụng và nguồn vốn dài hạn, ngay cả doanh nghiệp lớn cũng gặp không ít áp lực.
Ở góc độ công nghệ, ông Furqonuddin Ramdhani, Giám đốc công nghệ sản phẩm tại Koltiva, cho rằng EUDR mới chỉ là điểm khởi đầu của các tiêu chuẩn phát triển bền vững mà doanh nghiệp xuất khẩu sẽ phải đáp ứng trong tương lai.
Theo ông, bên cạnh EUDR, các quy định như CS3D, CSRD hay yêu cầu công bố phát thải khí hậu đang dần trở thành căn cứ để các nhà nhập khẩu đánh giá mức độ sẵn sàng của nhà cung cấp.
"Điều đó đồng nghĩa hệ thống truy xuất nguồn gốc và xác minh không còn là một tiện ích bổ sung, mà đang trở thành hạ tầng cốt lõi quyết định khả năng duy trì hiện diện tại thị trường EU của cà phê Việt Nam trong những năm tới", ông nói.
