Tác gia Nobel Văn chương Anne Carson: Người soạn bản hòa ca của nỗi khát khao

18h ngày 8-10 (giờ Việt Nam) thế giới Nobel văn chương có thêm một cái tên: Anne Carson

Tuổi Trẻ giới thiệu bài viết của tác giả Ashley Daniel Foot vào tháng 8-2025 về Anne Carson.

Anne Carson tài năng xuất chúng, cả trên trang giấy lẫn trong các cuộc phỏng vấn, nhưng dường như không hề để ý đến điều đó.

Bà ấp ủ ước mơ trở thành Oscar Wilde, nhưng bà đã giỏi hơn Oscar Wilde rất nhiều. Tác phẩm của bà, dù dưới hình thức nào và bạn muốn gọi nó là gì, đều đạt được điều hiếm có: nó tiên tiến về hình thức, mang tính thử nghiệm và đầy thách thức về mặt trí tuệ - nhưng cũng vô cùng cảm động.

Anne Carson và Tự truyện của Đỏ

Anne Carson hiếm khi đưa ra lời khuyên cụ thể về viết văn, và thậm chí không nhất thiết trả lời các câu hỏi mà người ta đặt ra theo cách dễ hiểu đối với người không chuyên, nhưng bà thường nói rất hay về quá trình viết và tạo hình thức.

Tự truyện của Đỏ có lẽ là tác phẩm được nhắc đến nhiều nhất của bà. Một cuốn tiểu thuyết bằng thơ. Hoặc có thể là một bài thơ dài được ngụy trang dưới dạng tiểu thuyết. Hoặc có thể là một câu chuyện thần thoại được kể lại cho thời điểm cuối thế kỷ.

Anne Carson thường nói về việc cuốn Tự truyện của Đỏ là cách bà khám phá không gian "ở giữa" của ngôn ngữ - làm thế nào thơ ca và văn xuôi hòa quyện, làm thế nào thần thoại và hiện thực đan xen, làm thế nào những câu chuyện cổ xưa có thể được tái tạo cho thế giới hiện đại.

Các nhà phê bình gọi đó là "sự cải biên triệt để truyền thống cổ điển", một học giả nhận xét rằng nhân vật Geryon của Carson "tồn tại trong một không gian chuyển tiếp giữa bản thân và câu chuyện, giữa thần thoại và bản sắc đồng tính".

Kiểu tương tác văn học này là yếu tố trung tâm trong cách Anne Carson xây dựng ý nghĩa. Tác phẩm của bà chồng chất những tiếng vọng liên văn bản, dựa trên thần thoại cổ điển, triết học và kinh nghiệm đương đại theo cách chống lại sự giải quyết.

Văn phong của Carson phát triển mạnh mẽ trong sự căng thẳng đó, đòi hỏi sự tham gia, từ chối sự tiếp nhận thụ động. Cuốn Tự truyện của Đỏ không chỉ đơn thuần là kể lại thần thoại Geryon; nó là một sự khai quật về ham muốn, ký ức và chính hành động kể chuyện.

Như thường lệ của Nobel Văn chương, cái tên Anne Carson gần như ở ngoài các dự đoán...

Ham muốn luôn là một dư âm

Baudelaire từng viết về nỗi khát khao như một sự mục rữa, một nỗi đau nội tâm vừa thúc đẩy vừa bào mòn bản ngã. Trong tác phẩm của Carson, tình yêu luôn nhuốm màu u sầu này.

Ham muốn không bao giờ là một sự khẳng định chiến thắng - nó là một sự trì hoãn liên tục, một sự vươn tới điều gì đó mãi mãi nằm ngoài tầm với. Bà nhắc nhở chúng ta rằng yêu là phải luôn lơ lửng trong sự vươn tới đó.

Giống như nhân vật lang thang trong thơ Baudelaire, Geryon của Anne Carson, người kể chuyện, cũng nhận thức được rằng sự thỏa mãn chỉ là thoáng qua. Ngay cả nhiếp ảnh của anh - cách anh nhìn thế giới - cũng ghi lại những khoảnh khắc đã qua, ánh sáng đã rời khỏi một vì sao xa xôi. Đối với Anne Carson, ham muốn luôn là một dư âm.

Nỗi đau buồn, như Anne Carson miêu tả, vang vọng trong tác phẩm của Laurie Anderson và Joan Didion - cả hai nghệ sĩ đều đã ghi chép tỉ mỉ những mất mát của mình theo cách phản ánh cách tiếp cận rời rạc, lặp đi lặp lại của chính Carson.

Tác phẩm Heart of a Dog của Anderson di chuyển qua những mất mát cá nhân và chính trị với chất lượng liên tưởng, giống như giấc mơ, rất giống với Nox, nơi ký ức từ chối tính tuyến tính.

Cả ba nhà văn, Carson, Anderson, và Didion, đều chia sẻ một sự hiểu biết rằng nỗi đau buồn không phải là một câu chuyện có hồi kết, mà là một trạng thái liên tục - một điều gì đó không bao giờ kết thúc, chỉ biến đổi.

Anne Carson tài năng xuất chúng, cả trên trang giấy lẫn trong các cuộc phỏng vấn...

Anne Carson, giống như Anderson và Didion, cho phép chúng ta nhìn nhận nỗi đau buồn không phải là một sự kiện mà là một khung cảnh mà chúng ta quay trở lại, hết lần này đến lần khác, lần theo những đường nét của nó qua ngôn ngữ.

Sự gắn bó của Anne Carson với opera không chỉ đơn thuần là sự mở rộng công việc văn chương của bà mà còn là sự tìm tòi sâu sắc về âm thanh của giọng nói, sự vắng mặt và sự phân mảnh.

Bà đã hợp tác với các nhà soạn nhạc như Caroline Shaw trong tác phẩm We Need to Talk, nơi Shaw phổ nhạc cho ngôn ngữ của Anne Carson theo cách tạo cảm giác đứt đoạn, chưa được giải quyết - giống như một tiếng vọng hơn là một giai điệu:

Bryce Dessner đã lấy cảm hứng từ bài luận Nhân học về nước của bà cho bản Concerto cho violin của ông, xử lý văn xuôi của Carson như một bản nhạc, nơi sự lặp lại và sự im lặng tạo nên chuyển động.

Phạm vi hoạt động liên ngành của bà mở rộng sang cả lĩnh vực nghệ thuật trình diễn, như đã thấy trong các dự án hợp tác với Công ty Vũ đạo Merce Cunningham, nơi các văn bản của bà được chuyển hóa thành những biểu hiện vật lý, đầy sức sống về nỗi khát khao và mất mát.

Đọc thơ của Anne Carson giống như đứng trước ngưỡng cửa của một điều gì đó chưa hoàn thành - một cuộc trò chuyện, một bài thơ, một bức thư chưa gửi. Văn phong của bà mời gọi chúng ta nán lại trong khoảng không gian lưng chừng, trong khoảng trống mong manh giữa những gì ta biết và những gì ta cảm nhận.

Dù là qua thần thoại đồng tính trong Tự truyện của Đỏ, nỗi khát khao triết học trong Tình yêu cay đắng, nỗi đau khổ tan vỡ trong Nox, hay sự tan rã mang tính chất opera của bản ngã trong Sự hủy diệt, Anne Carson đều mời gọi chúng ta lắng nghe - lắng nghe sự im lặng, sự đổ vỡ, và vẻ đẹp mãi tồn lưu của chính dục vọng.