Đại biểu Tào Đức Thắng - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Chiều 4-8, thảo luận về dự án nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhận được nhiều ý kiến góp ý của các đại biểu là lãnh đạo những tập đoàn kinh tế lớn.
Điểm được quan tâm nhiều nhất là quy định tại điều 5 của dự thảo về các trường hợp không truy cứu trách nhiệm hình sự, với mong muốn vừa bảo đảm kỷ cương pháp luật, vừa tạo hành lang để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, đổi mới sáng tạo.
Doanh nghiệp cần cơ chế bảo vệ trước những rủi ro khách quan
Từ góc nhìn của một tập đoàn công nghệ lớn, đại biểu Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel, đánh giá nghị quyết là bước bổ sung rất quan trọng sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57.
Ông Thắng cho rằng với doanh nghiệp, nghiên cứu khoa học công nghệ là vấn đề sống còn. "Nếu không đổi mới khoa học, công nghệ, không áp dụng, không nghiên cứu, sẽ không có sản phẩm mới, không có khả năng cạnh tranh, không có tiềm lực và sẽ chết", ông nói.
Tuy nhiên, điều khiến lãnh đạo Viettel băn khoăn nhất cũng chính là điều 5. Theo ông, nếu quy định điều kiện được áp dụng cơ chế không truy cứu trách nhiệm hình sự là dự án "đã hoàn thành" và "mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội" thì sẽ bỏ sót nhiều trường hợp thực tế.
Đại biểu phân tích trong quá trình đầu tư luôn có khả năng phát sinh thiên tai hoặc các yếu tố khách quan khiến dự án chậm tiến độ, chưa hoàn thành hoặc chưa mang lại hiệu quả như kỳ vọng ban đầu.
Vì vậy, ông Thắng đề nghị bổ sung trường hợp dự án "không đạt được mục tiêu hoặc chưa mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội như dự kiến do nguyên nhân khách quan, nhưng đã áp dụng kịp thời các biện pháp nhằm hạn chế thiệt hại".
Đại biểu Nguyễn Thế Duy - Ảnh: Q.P
Theo ông Thắng, nếu bổ sung quy định này, doanh nghiệp sẽ yên tâm hơn khi đầu tư. "Nguyên tắc kinh doanh thì trăm trận không thể trăm trận đều thắng được. Có trận thắng, trận thua, nhưng tổng thể trên mặt trận là chúng ta thắng", ông Thắng phân tích và cho rằng cần đánh giá hiệu quả trên tổng thể hoạt động của doanh nghiệp thay vì chỉ nhìn vào từng dự án riêng lẻ.
Tiếp nối ý kiến, đại biểu Nguyễn Thế Duy, Phó chủ tịch hội đồng quản trị kiêm Phó tổng giám đốc Tập đoàn Becamex, cho rằng nếu chỉ căn cứ kết quả cuối cùng của dự án để quyết định miễn trừ trách nhiệm hình sự thì sẽ phát sinh nghịch lý.
Ông nêu ví dụ cùng một dự án khoa học công nghệ, nếu thương mại hóa thành công thì người quyết định được miễn trách nhiệm, nhưng nếu thương mại hóa thất bại lại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo ông Duy, điều quan trọng là phải xem xét căn cứ khoa học, cơ sở ra quyết định và đánh giá hiệu quả trung, dài hạn tại thời điểm quyết định đầu tư, thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.
Lãnh đạo Becamex cũng lưu ý, nếu thành lập hội đồng thẩm định thì cơ chế hoạt động phải đặc biệt linh hoạt.
"Bởi vì khoa học, công nghệ... đòi hỏi trước hết và tiên quyết là phải nhanh, phải rất nhanh". Nếu quá trình thẩm định kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm thì công nghệ đã lỗi thời, nguy cơ thất bại rất lớn.
Ông Duy đề nghị tiêu chí "mang lại hiệu quả kinh tế" nên là căn cứ để giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, thay vì trở thành điều kiện tiên quyết để được miễn trừ.
Cần phân định rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm dân sự, hành chính
Đại biểu Lê Nữ Thùy Dương - Ảnh: QUOCHOI.VN
Ở góc nhìn doanh nghiệp tư nhân, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, Phó chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn KN Holdings, đánh giá dự thảo nghị quyết đã thể hiện sự hài hòa giữa tính nghiêm minh của pháp luật với tính nhân văn, tạo điều kiện phân biệt rõ hành vi tham nhũng, vụ lợi với những sai sót, rủi ro trong đầu tư, sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.
Theo bà, để cơ chế này khả thi hơn, cần rà soát đầy đủ chế tài hành chính tương ứng với từng nhóm hành vi; đồng thời xác định rõ nguyên tắc tính thời hiệu xử lý vi phạm hành chính khi vụ việc đã được giải quyết theo trình tự của nghị quyết.
Đặc biệt, nữ đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc khẳng định việc không truy cứu, loại trừ hoặc miễn trách nhiệm hình sự "không đồng nghĩa với việc đương nhiên miễn trừ các nghĩa vụ dân sự, tài chính, thuế, bồi thường, hoàn trả tài sản". Điều này giúp phân định rõ từng loại trách nhiệm, bảo đảm thu hồi đầy đủ tài sản và quyền lợi của các bên liên quan.
Ngoài ra, bà Dương đề nghị rà soát để tránh chồng lấn giữa điều 8 và điều 9 về các giai đoạn tố tụng; đồng thời mở rộng phạm vi áp dụng chính sách đối với các chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư, cố vấn và người làm việc theo hợp đồng - những người trực tiếp tham gia các dự án đổi mới sáng tạo nhưng hiện chưa được phản ánh đầy đủ trong dự thảo.
Đại biểu Lê Ngọc Sơn - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Là người đứng đầu tập đoàn nhà nước lĩnh vực năng lượng, đại biểu Lê Ngọc Sơn (Petrovietnam) nhìn nhận doanh nghiệp nhà nước vẫn gặp rất nhiều rào cản.
Ông dẫn ví dụ tập đoàn đang triển khai trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Láng Hòa Lạc nhưng vẫn phải thực hiện đầy đủ quy trình đấu thầu theo quy định hiện hành.
"Quá trình đấu thầu kéo dài thì chúng ta không thể nào triển khai nhanh được", ông Sơn nói, và cho rằng nếu không sớm có hành lang pháp lý phù hợp thì rất khó thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong thực tiễn.
Đồ họa: TIẾN LONG
