Phó tổng thư ký VCCI Đậu Anh Tuấn: Gỡ vướng đến cùng để doanh nghiệp lớn lên

Tiểu thương chợ Bến Thành, phường Sài Gòn - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - đã nhấn mạnh như vậy khi cho rằng những ưu tiên của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong việc tháo gỡ các vướng mắc, khó khăn thời gian qua được cộng đồng doanh nghiệp cảm nhận thấy rất rõ tinh thần "thực chất, cụ thể, quyết liệt và theo đến cùng".

Thiết lập cơ chế đối thoại, tháo gỡ thực chất, theo đến cùng vấn đề

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI)

Ông Tuấn chia sẻ: để phục vụ cho cuộc gặp của Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp đầu tiên của nhiệm kỳ, VCCI được giao nhiệm vụ tập hợp các khó khăn, vướng mắc để gửi trước cho các bộ ngành. Những ý kiến, đề xuất của doanh nghiệp được các bộ ngành phản hồi một cách chi tiết, sau đó Chính phủ mới tổ chức cuộc gặp.

Ngay sau cuộc gặp, Thủ tướng giao cho các Phó thủ tướng tổ chức các buổi làm việc riêng theo từng chủ đề. Có những nhóm vấn đề như vấn đề đất đai, môi trường, khoáng sản, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã chủ trì đến 2 cuộc làm việc trực tiếp.

Đến nay, việc tháo gỡ các khó khăn của doanh nghiệp đã trở thành là một cơ chế định kỳ. 

Nghị quyết 216 của Chính phủ nêu rõ VCCI tập hợp khó khăn vướng mắc của doanh nghiệp, gửi cho các bộ ngành trước ngày 5 hằng tháng để phản hồi, sau đó Bộ Tài chính tổng hợp báo cáo Chính phủ trước ngày 25 hằng tháng. 

Kết quả giải quyết sẽ được đưa vào nội dung của cuộc họp Chính phủ thường kỳ để có giải pháp đồng bộ, thống nhất.

* Theo ông, cơ chế đối thoại và tháo gỡ thực chất theo từng vấn đề có ý nghĩa như thế nào khi nhìn vào bức tranh sức khỏe doanh nghiệp hiện nay, số lượng doanh nghiệp rời thị trường tăng?

- Ông Đậu Anh Tuấn: Do ảnh hưởng của nhiều yếu tố như thị trường bên ngoài, chiến tranh thương mại, biến động kinh tế vĩ mô, sức mua giảm... nên các doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ đang đối mặt rất nhiều khó khăn.

Các kết quả điều tra của VCCI 6 tháng đã thấy rõ bức tranh khó khăn này. Tỉ lệ doanh nghiệp, hộ kinh doanh cho biết doanh thu giảm, lợi nhuận giảm, mức độ lạc quan giảm... rất cao. Con số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng tăng mạnh. Đây là điều dự đoán được.

Chính vì thế giai đoạn vừa rồi, từ sự đối thoại và lắng nghe thực tiễn, một loạt chính sách hỗ trợ các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ được đưa ra và thông qua rất nhanh sau đó. 

Trong khoảng 4-5 tháng, các chính sách như ngưỡng chịu thuế đối với hộ kinh doanh được nâng từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng và rồi 1 tỉ đồng.

Gần đây nhất, Chính phủ đề xuất và Quốc hội thông qua việc giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân cho các doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỉ đồng ngay trong năm 2026-2027. Chính sách giảm thuế VAT xuống 8% vẫn tiếp tục từ giai đoạn dịch COVID-19 tới nay cùng nhiều chính sách miễn, giảm, hoãn thuế, phí khác...

Ngoài ra, Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng đang được Chính phủ xây dựng để trình Quốc hội thông qua vào kỳ họp tháng 10 tới, với nhiều nhóm chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ rất tích cực...

Cần lưu ý, vừa qua có một khối lượng lớn chính sách pháp luật thay đổi nhanh khiến cho việc thực thi gặp khó khăn cả ở cấp chính quyền và người thực hiện. Chính phủ cũng đã nhận diện rõ những việc này và nhấn mạnh tinh thần chú trọng thực thi, duy trì kỷ luật thực thi. Chúng tôi hy vọng các vướng mắc thực thi sẽ được giải quyết nhanh chóng.

* Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa có nhiều thay đổi trong tư duy, đó là thúc đẩy phát triển hộ kinh doanh, doanh nghiệp thay vì hỗ trợ. Ông nhìn nhận điều này có ý nghĩa thế nào?

- Trước hết, tôi đánh giá cao tinh thần của dự luật, ngay từ tên gọi đã chuyển từ "hỗ trợ" sang "phát triển". Trong quá trình rà soát hệ thống pháp luật để xây dựng Chiến lược pháp luật Việt Nam, chúng tôi thấy ở Nhật Bản và Hàn Quốc, có khoảng 1/4 số luật mang tinh thần thúc đẩy, phát triển ngay trong tên luật, nhưng chúng ta vẫn chủ yếu thiên về quản lý, điều chỉnh.

Thực hiện vai trò cầu nối kiến nghị của doanh nghiệp với Chính phủ

Thủ tướng Chính phủ có giao cho VCCI là một cơ quan đầu mối tổng hợp các khó khăn vướng mắc này. Chúng tôi hiểu đây là sự tin tưởng của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đối với VCCI. Vì vậy để triển khai nhiệm vụ, Chủ tịch VCCI đã triệu tập ngay một cuộc họp và thành lập một Tổ công tác gồm các chuyên gia am hiểu pháp luật và doanh nghiệp nhất, tinh nhuệ nhất của VCCI. Ngoài ra, VCCI cũng nhận được sự ủng hộ nhiệt tình và trách nhiệm từ Tập đoàn TH. Với nguồn lực từ doanh nghiệp, chúng tôi sẽ tập hợp đội ngũ chuyên gia pháp lý hỗ trợ cho quá trình tập hợp, rà soát các kiến nghị, khó khăn để hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ là cầu nối giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư với Chính phủ.

Đây là đạo luật tác động trực tiếp tới hơn một triệu doanh nghiệp, nếu mở rộng sang hộ kinh doanh thì hơn năm triệu chủ thể, nên có ý nghĩa rất lớn. Vì vậy tôi cho rằng yếu tố trước hết là làm thế nào để xây dựng một đạo luật mà có thể tác động ngay, trực tiếp tới người làm kinh doanh có nhiều thuận lợi hơn để từ đó hộ kinh doanh, doanh nghiệp lớn lên và phát triển.

Muốn doanh nghiệp lớn lên, trước hết phải giảm gánh nặng tuân thủ

* Theo ông cần những chính sách nào để cùng đồng hành thúc đẩy doanh nghiệp phát triển thay vì những hỗ trợ mang tính xin cho?

Bài học lớn nhất từ luật năm 2017 là chúng ta đã thiết kế chính sách hay nhưng lại không đi vào cuộc sống. Các hình thức hỗ trợ theo cơ chế cho, cấp tiền, cấp vốn, ưu đãi đất đai luôn khó làm vì đòi hỏi bộ máy vận hành, đi kèm rủi ro và trách nhiệm. 

Vì vậy cần ưu tiên nhóm chính sách tự thực hiện được ngay sau khi luật được ban hành. Tức là doanh nghiệp tự thụ hưởng mà không phải xin, không phải chờ bộ máy tổ chức triển khai. 

Tháo gỡ gánh nặng chi phí tuân thủ cũng là vấn đề doanh nghiệp quan tâm. Một chính sách quan trọng nhất mà dự thảo hiện chưa có là cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa có doanh thu dưới 10 tỉ đồng được lựa chọn nộp thuế theo doanh thu.

Thực tế, doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh vẫn phải mở bốn loại sổ sách, phải hạch toán chi phí trong khi việc chứng minh chi phí không hề dễ. Nếu mở rộng cho cả hộ kinh doanh thì khoảng 99% hộ thuộc nhóm này đang gặp khó về vấn đề này. Như tôi từng nói câu chuyện một hàng phở làm sao chứng minh được con gà mua ở đâu mà có hóa đơn.

Do đó nếu thiết kế quy định này trong luật, tôi cho rằng mức độ tác động sẽ rất lớn. Chi phí tuân thủ giảm mạnh và triển khai thủ tục sẽ đơn giản hơn. Có ý kiến đề nghị chuyển chế định này sang luật thuế, nhưng theo tôi nên giữ lại trong luật này vì nó có hiệu lực ngay và mang thông điệp chính trị rất lớn về tinh thần phát triển.