Các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ trưng bày tại hội thảo - Ảnh: VGP
Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, trong yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, công nghiệp hỗ trợ không phải là bộ phận thứ yếu mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia.
Xác định giá trị tạo ra trong nước, công nghệ được làm chủ
Một nền công nghiệp mạnh, không chỉ được đo bằng quy mô sản xuất và xuất khẩu sản phẩm cuối cùng, mà quan trọng hơn là khả năng làm chủ vật liệu, linh kiện, thiết bị, công nghệ, thiết kế, tiêu chuẩn, dịch vụ kỹ thuật và các khâu có giá trị gia tăng cao.
Do đó, theo ông Nghị, nếu chỉ tiếp tục tăng số lượng doanh nghiệp, mở rộng danh mục sản phẩm hoặc đơn thuần nâng tỉ lệ nội địa hóa thì chưa đủ. Điều quan trọng là phải xác định giá trị nào được tạo ra trong nước, công nghệ nào được làm chủ, doanh nghiệp Việt đang đứng ở đâu và có thể tiến lên tầng nào của chuỗi giá trị.
Đây là yêu cầu chuyển từ "nội địa hóa sản phẩm" sang "nội địa hóa giá trị và năng lực". Vì vậy cần chuyển trọng tâm từ "có sản phẩm" sang "có năng lực"; lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái phát triển công nghiệp hỗ trợ; chuyển từ hỗ trợ theo danh mục sang hỗ trợ theo chuỗi, theo đơn hàng và kết quả đầu ra.
Trong khi đó, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc cho rằng các doanh nghiệp trong ngành "rộng mà chưa sâu, nhiều mà chưa mạnh".
Đặc biệt, mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Số liệu từ WB cho thấy tỉ lệ này mới khoảng 18% và cung ứng trong nước công nghiệp công nghệ cao chỉ đạt khoảng 5-10%.
Do đó, ông Túc yêu cầu cần chuyển từ "nội địa hóa theo tỉ lệ" sang "làm chủ năng lực", phân định rõ năng lực nào cần tự chủ, năng lực nào phải bảo đảm khả năng thay thế, không đặt mục tiêu tự sản xuất bằng mọi giá đối với tất cả đầu vào.
Cần lựa chọn những gì cần làm chủ, hợp tác và tiếp nhận chuyển giao công nghệ để rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả.
Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc - Ảnh: VGP
Tạo thêm nhà cung ứng đạt chuẩn, thêm giá trị gia tăng trong nước
Định hướng tới đây là cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải theo tên ngành sang tập trung theo chuỗi, theo công đoạn, theo những bài toán lớn của đất nước và hiệu quả đầu ra. Chuyển từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả, có điều kiện, có thời hạn. Nhà nước đóng vai trò "vốn mồi", chia sẻ rủi ro, kiên quyết không để phát sinh cơ chế xin - cho.
Chuyển từ chú trọng "thu hút FDI" sang "sử dụng hiệu quả FDI", tăng cường liên kết với doanh nghiệp nội. Chuyển từ quản lý theo hoạt động sang quản lý theo kết quả. Nguồn lực ngân sách bỏ ra phải tạo thêm nhà cung ứng đạt chuẩn và thêm giá trị gia tăng trong nước.
Phó thủ tướng thường trực nhấn mạnh: "Không có quốc gia nào trở thành nước công nghiệp phát triển chỉ bằng lắp ráp". Do đó, ông nêu ra các giải pháp tập trung như hoàn thiện thể chế chính sách, đặc biệt là xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm. Kiến tạo thị trường có cơ chế mua sắm công với "đơn đặt hàng đầu tiên" cho doanh nghiệp nội.
Phát huy vai trò của doanh nghiệp đầu chuỗi và tăng cường liên kết với khu vực FDI. Xây dựng hạ tầng kỹ thuật, nghiên cứu ứng dụng, đặc biệt quan tâm phát triển công nghiệp vật liệu. Phát triển nguồn nhân lực chiến lược, đổi mới công cụ tài chính, tín dụng, chuyển trọng tâm từ ưu đãi thuế sang các công cụ dựa trên chi phí thực tế...
Tổ chức lại không gian phát triển theo các cụm liên kết ngành, hình thành các khu công nghiệp chuyên ngành có hạ tầng xử lý môi trường tập trung. Xây dựng hệ thống tiêu chí theo dõi, đánh giá, cơ sở dữ liệu và bản đồ năng lực nhà cung ứng quốc gia.
