Người nộp thuế ‘mắc kẹt’ vì khoản thu nhập vài trăm ngàn đồng, đối diện nguy cơ bị phạt

Những khoản tưởng không đáng kể này lại buộc người nộp thuế phải tự quyết toán, đối mặt nguy cơ bị phạt dù không cố tình sai phạm.

Lo bị phạt vì không kịp quyết toán thuế

Anh H.D.M. (phường Tây Hồ, Hà Nội) cho biết mới nhận được thông báo của cơ quan thuế về việc nợ thuế các năm 2022 và 2024. Điều khiến anh bất ngờ là những năm qua anh đều ủy quyền cho cơ quan chi trả quyết toán thay, thậm chí có năm còn được hoàn thuế.

Nhưng đến khi cài ứng dụng eTax Mobile, anh mới phát hiện hai khoản thu nhập 500.000 đồng vào năm 2022 và năm 2024, đều chưa được khấu trừ thuế.

"Đây là thù lao đi họp, thật sự tôi không thể nhớ nổi để tự quyết toán. Đến khi vào eTax Mobile tra cứu mới biết, chứ tôi không hề có ý định trốn thuế", anh M. nói và cho biết tuần rồi anh đã lập tờ khai quyết toán và nộp thuế ngay trên eTax mobile.

Do quá hạn nộp tờ khai quyết toán (năm 2022 là 2 năm và năm 2024 là 1 năm), nên ngoài số tiền thuế phải nộp thêm là hơn 100.000 đồng, anh còn bị phạt tiền chậm nộp 43.000 đồng. Nỗi lo lớn hơn là nguy cơ bị phạt vì chậm nộp tờ khai quyết toán. Mức phạt nếu lên đến vài triệu đồng thì quá nặng. Vì số tiền nhận chỉ vài trăm nghìn đồng và không phải cố tình trốn thuế.

Không riêng gì anh M., nhiều trường hợp rơi vào tình cảnh tương tự. Chị Trần Thu Trang (phường Cửa Nam, Hà Nội) cho biết cũng vừa phát hiện khoản thu nhập vãng lai 200.000 từ năm 2024 khi tra cứu eTax mobile.

"Tôi vừa hoàn tất quyết toán. Do quá hạn một năm nên ngoài số tiền thuế phải nộp thêm 307.000 đồng, tôi bị phạt 37.000 đồng tiền chậm nộp. Tôi đang lo có bị phạt chậm nộp tờ khai hay không. Nên ngày nào tôi cũng vào eTax Mobile kiểm tra thông báo", chị Trang cho hay.

Nguy cơ bị truy thu, phạt nặng sau nhiều năm

Anh N.K. (TP.HCM) cho hay năm 2025 ngoài thu nhập chính anh có phát sinh khoản thu nhập vãng lai 3,5 triệu đồng và đã nộp bổ sung thuế 40.000 đồng. Tuy nhiên điều anh lo lắng nhất là những khoản thu nhập vãng lai từ năm 2016 - 2022 không hiển thị trên ứng dụng eTax Mobile.

"Vừa qua tôi vô tình biết được trong những năm này tôi có thu nhập vãng lai dao động từ 8 - 15 triệu đồng/năm, nhưng do ứng dụng không hiển thị nên tôi không đóng được. Tôi cũng không tìm được chứng từ khấu trừ thuế trong giai đoạn này vì thời gian qua đã quá lâu. Trong trường hợp này tôi phải xử lý như thế nào?", anh N.K. đặt câu hỏi.

Những lo lắng của người dân hoàn toàn có cơ sở vì trước đó Tuổi Trẻ từng phản ánh trường hợp của anh H., nhân viên chi nhánh một ngân hàng cổ phần lớn bị cơ quan thuế địa phương yêu cầu đóng bổ sung và phạt 20,7 triệu đồng vì khoản thu nhập vãng lai tổng cộng 3,6 triệu đồng chưa được khấu trừ thuế trong 2 năm.

Theo phản ánh, anh H. có nguồn thu nhập chính tại ngân hàng, phần thu nhập từ tham gia bán bảo hiểm qua ngân hàng (bancassurance) với công ty bảo hiểm mà ngân hàng ký độc quyền.

Phần thu nhập từ ngân hàng anh đã ủy quyền quyết toán thuế, phần thu nhập từ tham gia bán bảo hiểm qua ngân hàng đã được tạm khấu trừ 10%.

Ngoài ra anh còn phần thu nhập ở công ty chứng khoán, nhưng do khoản thu nhập này quá ít, năm 2022 chỉ 3,3 triệu đồng và năm 2023 là 300.000 đồng nên công ty chứng khoán đã không khấu trừ vì hiện nay các khoản thu nhập vãng lai từ 2 triệu đồng/lần mới khấu trừ 10%.

Đó chính là nguồn cơn khiến cơ quan thuế yêu cầu truy lại và buộc anh phải tổng hợp hết 3 khoản thu nhập để quyết toán và áp dụng theo biểu thuế lũy tiến từng phần, khiến anh phải đóng bổ sung và phạt tổng cộng lên đến 20,7 triệu đồng cho năm quyết toán 2022 và 2023.

Theo anh H., lỗi này không phải do người nộp thuế trốn tránh nghĩa vụ, nhưng mức phạt như vậy là quá nặng cho người nộp thuế. Trên thực tế nếu công ty chứng khoán tạm khấu trừ 10% thì anh sẽ không phải tổng hợp các khoản thu nhập để quyết toán lại vì theo thông tư 111 ban hành năm 2013 của Bộ Tài Chính, cá nhân có thu nhập vãng lai đã khấu trừ 10% tại nguồn không phải quyết toán nếu bình quân thu nhập không quá 10 triệu đồng/tháng (tương đương 120 triệu/năm).

Kiến nghị bỏ quy định khấu trừ 10% đối với thu nhập vãng lai

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH kế toán Keytas, đánh giá cách khấu trừ thuế 10% đang gây bất lợi cho người có thu nhập thấp, dù có nâng lên 5 triệu đồng/lần.

Ông phân tích, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/người/tháng, và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Tổng thu nhập trên 21,7 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế.

Trong khi đó, người lao động tự do, theo thời vụ, thử việc thường là thu nhập thấp. Dù thu nhập chưa đến mức phải nộp thuế nhưng họ nhận được 5 triệu đồng/lần là đã bị khấu trừ 10%. Đợi đến sang năm, khi quyết toán thuế, họ mới làm thủ tục quyết toán để hoàn lại số thuế này.

"Thực tế, nhiều người lao động ngại quyết toán thuế mà đành ngậm ngùi bỏ số thuế đã nộp thừa. Bởi để được hoàn thuế, họ phải đề nghị đơn vị chi trả cấp chứng từ khấu trừ thuế. Trong khi đó, nhiều người không rành quy trình mà đi thuê dịch vụ kế toán thì tốn thêm chi phí", ông Tuấn nói.

Theo ông, việc nộp mẫu cam kết thu nhập chưa đến mức phải nộp thuế để không bị trừ 10% tạo cơ chế xin - cho không đáng có cho người lao động. Còn với đơn vị chi trả, họ lại thêm thủ tục khi cuối năm phải lập danh sách, nộp cam kết cho cơ quan thuế.

Để khắc phục bất cập nêu trên, tạo thuận lợi cho người nộp thuế, ông kiến nghị bãi bỏ cơ chế khấu trừ 10% đối với thu nhập vãng lai, mà tính thuế theo biểu lũy tiến. Cách này vừa đảm bảo công bằng cho người nộp thuế. Đồng thời, đơn vị chi trả cũng không phải phân biệt người có hợp đồng lao động hay không và tạm khấu trừ 10% hay theo bậc lũy tiến. Còn với cơ quan thuế, công việc cũng nhẹ gánh hơn khi giảm tải số hồ sơ quyết toán thuế.

9,1 triệu người nộp thuế chưa cài đặt ứng dụng eTax Mobile

Người nộp thuế dễ 'sập bẫy' từ khoản thu nhập vãng lai nhỏ - Ảnh 2.

Theo công văn 2538 của Cục Thuế về việc nâng cao giải pháp hỗ trợ người nộp thuế tiếp cận dịch vụ thuế điện tử và ứng dụng eTax Mobile thì theo số liệu quản lý thuế năm 2026, toàn quốc có hơn 13,3 triệu người nộp thuế là hộ, cá nhân kinh doanh, cá nhân có phát sinh số thuế phi nông nghiệp, cá nhân đã được khấu trừ từ tiền lương tiền công.

Tuy nhiên, trong số đó mới có 4,2 triệu người nộp thuế đã cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile đạt tỉ lệ 32%, cụ thể: nhóm hộ, cá nhân kinh doanh đạt tỉ lệ 78%. Nhóm người nộp thuế phi nông nghiệp đạt tỉ lệ 17%, nhóm cá nhân đã được khấu trừ từ tiền lương tiền công đạt tỉ lệ 32%.

Như vậy, hiện tại còn 9,1 triệu người trong đó gần 700.000 hộ kinh doanh chưa dùng eTax Mobile.

Riêng đối với nhóm hộ, cá nhân kinh doanh, tính đến ngày 19-4-2026, số lượng hộ kinh doanh đã sử dụng ứng dụng eTax Mobile trên toàn quốc là hơn 2,39 triệu hộ trong tổng số hơn 3,08 triệu hộ kinh doanh đã đăng ký thuế đang hoạt động, đạt tỉ lệ 78%.

Các chuyên gia khuyến cáo người nộp thuế nên cài đặt ứng dụng eTax Mobile để theo dõi các nguồn thu nhập cũng như nợ thuế phát sinh (nếu có), từ đó xử lý kịp thời tránh trường hợp nợ thuế kéo dài dẫn đến việc bị truy thu, phạt chậm nộp, thậm chí bị tạm hoãn xuất cảnh mà không biết.

Thu nhập vãng lai nhỏ, rủi ro phạt lớn

Trao đổi với Tuổi Trẻ, luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho biết theo quy định hiện nay nếu các khoản thu nhập phát sinh dưới 10 triệu đồng/tháng bình quân năm (tức 120 triệu đồng/năm) và đã tạm khấu trừ 10% thì người nộp thuế được chọn cách có lợi hơn cho mình là quyết toán hoặc không chứ không nhất thiết phải tự tổng hợp thu nhập để quyết toán như trước.

Tuy nhiên, thực tế nhiều người vẫn bị truy thu, phạt nặng vì các khoản vãng lai nhỏ (500.000 đồng đến 1 triệu đồng/lần) không bị khấu trừ tại nguồn, dẫn đến quên kê khai. Sau đó cơ quan thuế phát hiện và truy thu, phạt rất nặng. Có trường hợp nhận thu nhập chỉ vài trăm ngàn mà bị phạt vài triệu đồng, thậm chí hàng chục triệu đồng.

Chuyên gia nhận định thuế thu nhập cá nhân phức tạp do nhiều nguồn thu và mức thuế khác nhau. Vì vậy, eTax Mobile cần cải thiện theo hướng tự động cảnh báo nghĩa vụ thuế như ứng dụng ngân hàng, giúp người dân kịp thời theo dõi và nộp thuế, tránh phát sinh vi phạm.