Người dân lắp đặt điện mặt trời mái nhà - Ảnh: SỸ LINH
Nghị định 243 của Chính phủ quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp và phát triển nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới được đánh giá là mở ra nhiều chính sách giúp khuyến khích người dân, doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà khi nghị định này giúp mở rộng việc bán điện lên lưới từ tỉ lệ 20% lên mức 50%.
Nhu cầu 'tự sản tự tiêu', thủ tục phức tạp
Tuy nhiên, theo khảo sát của Tuổi Trẻ, việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà và bán điện lên lưới theo cơ chế chính sách ưu đãi, đặc biệt kể từ sau khi Nghị định 243 của Chính phủ được ban hành vẫn còn nhiều hạn chế. Thực tế này khiến cho chính sách chưa được phát huy hiệu quả và gây lãng phí lớn nguồn điện mặt trời mái nhà.
Trực tiếp đi lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà cho các hộ gia đình trên cả nước, đại diện một doanh nghiệp cho hay một trong những lý do khiến cho người dân không mặn mà bán điện lên lưới do xuất phát từ nhu cầu lắp đặt để phục vụ "tự sản tự tiêu", thay vì mục đích đầu tư, bán điện như trước đây. Do đó mỗi hộ gia đình khi lắp đặt sẽ tính toán công suất phù hợp theo nhu cầu, nên công suất và sản lượng điện dư rất ít, không đáng kể cho việc bán điện lên lưới.
Một lý do nữa là kể từ khi Nghị định 243 được ban hành, thủ tục lắp đặt điện mặt trời mái nhà cũng có thay đổi. Thay vì đăng ký trên Cổng dịch vụ công quốc gia và thực hiện sau khi lắp đặt, người dân sẽ phải đăng ký trực tiếp tại xã/phường nơi sinh sống trước khi lắp đặt. Tuy nhiên, không phải xã/phường nào cũng có bộ phận tiếp nhận thủ tục này, khiến cho việc triển khai gặp vướng mắc, bất cập.
Vị này cũng cho biết việc bán điện lên lưới tối đa 20% trước đây và mở rộng 50% theo quy định mới, song đến nay vẫn chưa có khách hàng nào của đơn vị này đăng ký bán điện lên lưới. Một trong những lý do là chưa có hướng dẫn cụ thể về việc bán điện lên lưới, nhu cầu lắp đặt chủ yếu là tự dùng, nên doanh nghiệp càng không mặn mà khi "ngại" thủ tục phức tạp.
Trực tiếp đi lắp đặt hệ thống điện mái nhà phục vụ gia đình và các khu/cụm công nghiệp, đơn vị dịch vụ, ông Huy Vũ - Giám đốc Công ty An Nhung Solar, cho hay trong số khách hàng đơn vị lắp đặt, chỉ khoảng 1-2% hộ có nhu cầu bán điện lên lưới. Tuy nhiên, do chưa có những hướng dẫn cụ thể trong việc bán điện lên lưới nên hiện vẫn chưa có khách đăng ký bán điện lên lưới quốc gia.
Đang lãng phí lớn nguồn điện mặt trời mái nhà?
Trao đổi Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Xuân Quy, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), cho biết qua ghi nhận từ cộng đồng doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà và các đơn vị kinh doanh, hiệp hội liên quan, hầu hết các hộ gia đình và doanh nghiệp hiện nay chưa thực sự bán điện dư lên lưới. Phần lớn các đơn vị lắp đặt đang sử dụng thiết bị Zero Export - tức là chống phát ngược để tránh phát điện dư thừa lên lưới điện quốc gia.
"Đây là một giải pháp kỹ thuật mà người dân và doanh nghiệp lựa chọn, nhưng hệ quả là một lượng điện mặt trời dư thừa đáng kể đang bị bỏ phí thay vì được đưa vào lưới điện quốc gia. Theo ước tính, sản lượng điện lãng phí có thể chiếm từ 17 - 20% tổng công suất lắp đặt. Là người làm trong ngành năng lượng sạch, chúng tôi thực sự trăn trở và tiếc nuối trước thực tế này, bởi đây là nguồn tài nguyên quý giá có thể khai thác được" - ông Quy bày tỏ.
Dù vậy, ông cho rằng cần nhìn nhận vấn đề này một cách toàn diện và công bằng. Chủ trương, chính sách về phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà, là rất rõ ràng và tích cực. Đó là khuyến khích người dân và doanh nghiệp tham gia, tháo gỡ các rào cản không cần thiết, tạo thuận lợi hơn, song vấn đề nằm ở khâu thực hiện cần đảm bảo đồng bộ.
Chỉ ra nguyên nhấn khiến cho việc bán điện dư lên lưới còn nhiều điểm nghẽn, ông Quy cho rằng ở một số địa phương, việc triển khai các cơ chế, thủ tục đăng ký bán điện còn chưa thực sự thông suốt. Trong khi đó, nhiều người dân và doanh nghiệp cũng còn e ngại các thủ tục hành chính, chưa chủ động tìm hiểu để tham gia, dẫn đến lựa chọn phương án an toàn hơn là sử dụng thiết bị chống phát ngược.
Bên cạnh đó, trong một số khu công nghiệp, cụm công nghiệp, có tình trạng doanh nghiệp muốn tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) nhưng chưa nhận được sự hỗ trợ, tạo điều kiện đầy đủ từ phía các đơn vị quản lý hạ tầng, một phần cũng do những vướng mắc liên quan đến cạnh tranh với nguồn điện hiện hữu.
Vì vậy, Phó chủ tịch VCEA mong muốn các bộ, ngành và địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm và quyết liệt hơn nữa các chủ trương, chính sách đã ban hành về phát triển năng lượng sạch. Hiệp hội cũng kêu gọi người dân và doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tìm hiểu, nắm bắt các chính sách để tận dụng tối đa nguồn điện sạch, không để lãng phí.
Tại diễn đàn "Mua bán điện trực tiếp và phát triển lưu trữ năng lượng: Đòn bẩy cho chuyển dịch xanh và phát triển bền vững" do VCCI tổ chức mới đây, ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho hay thành phố có hơn 5.000 khách hàng đăng ký lắp đặt điện mặt trời tự sản tự tiêu với tổng công suất trên 500MW.
Tuy nhiên, ông Kiên thừa nhận dù nhu cầu của doanh nghiệp rất lớn nhưng TP.HCM chưa ghi nhận trường hợp đăng ký thành công do quy trình thực tế còn mới mẻ. Vì vậy, EVNHCMC đang phối hợp thử nghiệm thủ tục mua điện dư với một số doanh nghiệp để chuẩn hóa quy trình. Ông khuyến nghị chủ đầu tư cần xác định mục tiêu chính của điện mặt trời tự sản tự tiêu là tự dùng tại chỗ, tránh đầu tư quá mức.
