Nhiều dự án đường sắt lớn đang được thúc đẩy đầu tư, từ tuyến tốc độ cao Bắc - Nam, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đến các tuyến metro tại Hà Nội và TPHCM, mở ra thị trường tiềm năng cho ngành thiết bị, vật liệu và công nghệ đường sắt trong nước.
Ngày 11/11, Hội Kỹ sư xây dựng Việt Nam (VSCE) tổ chức Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng – Rail & Cons 2026 tại Hà Nội, với các hội thảo về công nghệ thi công, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực và nội địa hóa công nghiệp đường sắt.
Liên danh, chuyển giao công nghệ là hướng đi tất yếu
Theo bà Trần Thị Ngọc Thảo, Phó Giám đốc Công ty CP DAECHANG Việt Nam, doanh nghiệp Việt đã tích lũy kinh nghiệm trong các lĩnh vực xây dựng, cơ khí và phát triển hạ tầng. Tuy nhiên, với thiết bị đường sắt có yêu cầu kỹ thuật cao, độ chính xác và tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, năng lực sản xuất trong nước vẫn chưa đáp ứng đầy đủ.
Do đó, việc liên danh với đối tác nước ngoài để tiếp nhận, chuyển giao công nghệ là hướng đi tất yếu. Hợp tác với doanh nghiệp tại những quốc gia có ngành đường sắt phát triển sẽ giúp doanh nghiệp Việt rút ngắn quá trình tích lũy công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Doanh nghiệp trong nước từng bước sản xuất thiết bị, cấu kiện phục vụ các dự án đường sắt. Ảnh: Vũ Điệp.
“Doanh nghiệp Việt không nhất thiết phải tự làm tất cả ngay từ đầu. Những hạng mục phù hợp với năng lực thì doanh nghiệp trong nước có thể đảm nhận; còn các hạng mục đòi hỏi công nghệ chuyên sâu cần có sự tham gia, hỗ trợ của đối tác nước ngoài”, bà Thảo chia sẻ.
Theo bà, liên danh không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của dự án mà còn tạo cơ hội đào tạo nhân lực, học hỏi và tiếp nhận công nghệ. Quá trình này cần thực hiện từng bước, từ cung cấp sản phẩm đến nâng cao năng lực sản xuất và mở rộng chuyển giao công nghệ.
Thực tế, một số sản phẩm như gối cầu, khe co giãn và tấm chống ồn đã được sản xuất trong nước thông qua tiếp nhận, chuyển giao công nghệ từ đối tác Hàn Quốc. Trong khi đó, tà vẹt và bộ giảm chấn ray vẫn chủ yếu phải nhập khẩu.
Doanh nghiệp Việt cần thêm lực đẩy cạnh tranh
Trong lĩnh vực thép ray, ông Tạ Tuấn Dương, Phó Giám đốc Công ty CP Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất, cho biết đây không đơn thuần là việc mở rộng dây chuyền thép thông thường, mà là một lĩnh vực sản xuất mới, đòi hỏi đầu tư công nghệ, thiết bị và hệ thống kiểm soát chất lượng với tiêu chuẩn cao hơn.
Bởi thép ray là sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật khắt khe, đòi hỏi kiểm soát chất lượng xuyên suốt từ nguyên liệu, phôi thép đến gia công và hoàn thiện.
Thép ray là một trong những vật liệu quan trọng phục vụ xây dựng đường sắt. Ảnh: Vũ Điệp
Thách thức lớn khác là cạnh tranh với các nhà sản xuất nước ngoài, đặc biệt là doanh nghiệp Trung Quốc vốn có lợi thế về kinh nghiệm, quy mô và chi phí sản xuất.
“Doanh nghiệp Trung Quốc đã đi trước chúng ta khoảng 20 năm. Họ đã hoàn thành giai đoạn đầu tư ban đầu và tối ưu được nhiều chi phí. Vì vậy, khi tham gia một lĩnh vực mới, doanh nghiệp trong nước vẫn cần sự đồng hành, hỗ trợ của các cơ quan chức năng nhà nước”, ông Dương nhận định.
Đại diện Hòa Phát Dung Quất kỳ vọng các cơ chế, chính sách phù hợp sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia cung ứng vật liệu cho các dự án đường sắt quy mô lớn.
Từ thiết bị, cấu kiện đến thép ray, doanh nghiệp Việt đang từng bước chuẩn bị năng lực để đón đầu thị trường đường sắt. Tuy nhiên, để hình thành chuỗi cung ứng nội địa, bài toán không chỉ nằm ở vốn đầu tư hay khả năng sản xuất mà còn ở năng lực tiếp nhận công nghệ, đào tạo nhân lực và tạo điều kiện để sản phẩm trong nước tham gia các dự án lớn.
