Bằng Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia được đưa vào đình Tân Chánh, nơi có ảnh thờ Xuân Quang Hầu Nguyễn Khắc Tuấn đặt ở vị trí cao nhất - Ảnh: SƠN LÂM
Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Anh Minh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh - cho biết đình Tân Chánh gắn với các lễ hội truyền thống dân gian như Hạ điền, Thượng điền, Cầu bông và lễ trọng nhất là lễ Kỳ Yên (từ mùng 4 - 6 tháng hai âm lịch hằng năm) với ý nghĩa tín ngưỡng các vị thần bảo hộ cộng đồng, tri ân, tôn vinh các bậc tiền nhân, danh nhân có công với quê hương đất nước, anh hùng liệt sĩ.
Lễ hội có những nghi thức cúng tế của truyền thống chung và những nét riêng, dị biệt của địa phương, có sự tích hợp đa văn hóa đặc trưng Nam Bộ giữa nghi lễ đình làng như: Túc Yết, Chánh Tế (lễ Đàn Cả), Thỉnh Sắc, Xây Chầu, Tỉnh Sanh, Tống Phong tưởng niệm, cúng giỗ…
Cùng với các lễ diễn ra tại lăng mộ như rước sắc, nghinh sắc Nguyễn Khắc Tuấn, chính là sự bảo lưu những tập quán, giá trị truyền thống văn hóa tâm linh, hướng về cội nguồn, chuyển giao văn hóa, liên kết cộng đồng.
"Mỗi quan hệ chặt chẽ giữa yếu tố thiêng liêng của nhân vật Nguyễn Khắc Tuấn, anh hùng liệt sĩ và tín ngưỡng dân gian của cộng đồng cư dân nông nghiệp thông qua lễ hội này được gạn lọc, bổ sung và nhân lên các yếu tố tích cực, có sức cộng cảm và chỗ đứng vững chắc trong tình cảm người dân, là một lễ hội của cộng đồng, vì cộng đồng, trở thành nét văn hóa làng, xã góp phần cố kết cộng đồng và làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân địa phương trong suốt quá trình khai mở, định cư trong lịch sử và sự phát triển cho đến ngày hôm nay", ông Minh phát biểu.
Sân đình Tân Chánh được bố trí sân khấu cho các hoạt động biểu diễn văn hóa, nghệ thuật dân gian - Ảnh: SƠN LÂM
Năm 2012, đình Tân Chánh và lăng mộ Nguyễn Khắc Tuấn đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh và hiện đang lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích quốc gia.
Riêng lễ hội đình Tân Chánh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 6-2025.
Trong những ngày lễ Kỳ Yên đình Tân Chánh, người dân còn tổ chức lễ Cát kỵ cho Xuân Quang Hầu Nguyễn Khắc Tuấn, biểu diễn các vở tuồng cổ trong không gian sân khấu giữa sân đình Tân Chánh.
Đình Tân Chánh là ngôi đình làng thờ Thần Hoàng Bổn Cảnh của làng Tân Chánh, trước đó là làng Nhơn Hòa ra đời vào giữa cuối thế kỷ XVII, khi lưu dân người Việt từ vùng Ngũ Quảng đến vùng đất này khai phá, định cư, xây chợ, dựng đình miếu…, tại đây.
Nguyễn Khắc Tuấn (còn có tên là Nguyễn Phúc Xuân, Nguyễn Hầu Xuân) là người làng Tân Chánh. Năm Cảnh Hưng thứ 51 (1791), ông đầu quân theo Nguyễn Ánh và được phong chức Cai đội.
Dưới triều đình nhà Nguyễn, ông trông coi việc quân ở Bắc Thành, đến thời vua Minh Mạng, giữ chức vụ Khâm sai, Chưởng cơ thống quản trung quân trấn định thập cơ, tước Xuân Quang Hầu.
Năm Minh Mạng thứ 3 (1822), ông giúp triều Nguyễn quản lý trông coi việc đắp thành trấn Hưng Hóa.
Thời gian ở Bắc Thành, Nguyễn Khắc Tuấn lập được nhiều công lớn trong việc dẹp giặc, giữ yên bờ cõi vùng biên cương phía Bắc, tu sửa đê điều…
Khi mất, ông được truy tặng chức Thống chế, cấp tơ lụa, vàng bạc, quan tiền cho gia quyến, tổ chức an táng trọng thể, ban nhiều đạo sắc phong và rất nhiều văn bản, giấy tờ khác, giao cho đình Tân Chánh lưu giữ cho đến ngày nay. Năm 1824, lăng mộ ông được xây dựng theo quy cách đối với trọng thần và được vua ban tặng hai câu đối:
"Tích nhậm Bắc Thành quân dân mông thiệt huệ
Kim quy cố thổ thiên địa giám cô trung"
Tạm dịch nghĩa:
"Xưa trấn nhậm cõi Bắc Thành, quân dân chịu trọng ơn.
Nay về quê cũ, có đất trời soi rõ tấm lòng trung".
Đây là một trong những công trình kiến trúc lăng mộ điển hình của nghệ thuật kiến trúc lăng mộ phong cách thời Nguyễn vào đầu thế kỷ XIX còn lại ở Tây Ninh ngày nay.
