Kỳ lạ những chiếc trống có tai ở Tây Nguyên

12:43 16/09/2026

Nhà sưu tập Đặng Minh Tâm kể, chiếc trống với người Tây Nguyên rất linh thiêng, thậm chí người ta còn ‘xỏ tai’ ở mặt trống cái để trống có thể nghe được tiếng phải - trái của thần linh.

Những chiếc trống độc bản của đồng bào Tây Nguyên, thuộc bộ sưu tập của ông Đặng Minh Tâm (sống tại Đà Lạt) đang được giới thiệu tới du khách tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội, trong đó có những trống “có tai”, có những chiếc trống mà bề mặt vẫn còn một lớp lông dày trên da trâu.

Bộ trống của ông Đặng Minh Tâm được trưng bày cùng với trống làng Đọi Tam (Ninh Bình), trống làng Bình An (Tây Ninh), trong trưng bày Nhất trống: Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ 2 năm 2026.

Bí ẩn trống Tây Nguyên, chỉ người giàu mới có được

Nếu như trống Đọi Tam, trống Bình An hấp dẫn bởi màu sắc bắt mắt, hình dáng thời thượng, thì những chiếc trống Tây Nguyên lại thu hút đông khách tìm hiểu hơn cả, không chỉ bởi dáng hình thô mộc đặc trưng của người Tây Nguyên, mà còn bởi những câu chuyện kỳ thú xung quanh từng chiếc trống mà ông Tâm rất sẵn lòng chia sẻ với bất cứ ai quan tâm.

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông Tâm kể, mỗi cái trống Tây Nguyên là một câu chuyện thú vị, và tất cả chúng đều mang ý nghĩa thiêng liêng đặc biệt.

Người Tây Nguyên đối đãi với chiếc trống như một vật thiêng, cho nên ngay từ lúc làm trống đã phải tuân theo những quy định nghiêm ngặt mà chỉ người giàu có mới có khả năng sở hữu trống.

Tây Nguyên không có làng nghề làm trống, không có cửa hàng bán trống. Những gia đình có điều kiện trong buôn làng, khi muốn làm trống, trước tiên giết một con trâu đực lớn, cúng thần cây, thần trống, thần trời, thần rừng để xin phép làm trống.

Sau đó mới tới công đoạn chọn cây làm trống. Bởi trống Tây Nguyên không ghép các mảnh gỗ làm tang trống như các dân tộc khác mà tang trống là một khúc thân cây nguyên khối nên phải chọn những thân cây gỗ tốt, thẳng tuột, đường kính khoảng 1m.

Ngoài ra, cây ấy phải không có dây leo quấn quanh, không có tổ ong, không cụt ngọn, không tì vết trên thân cây…

Trước đây người Tây Nguyên phải vào rừng sâu để tìm được một cây như vậy. Ngày nay việc này là không được phép để bảo vệ rừng.

Khi đã chọn được cây phù hợp để làm trống, một đoàn gồm 7 thanh niên lực lưỡng mang theo khiên, giáo mác, dắt theo một con lợn 6-7 kg và rượu vào rừng để cúng thần cây.

Người ta còn riêng kỵ tới mức trên đường đi chặt cây làm trồng đoàn người không được nghe thấy tiếng bồ chao kêu, không được nhìn thấy rắn đen bò ngang đường, không được nhìn thấy con cá chết.

Gặp cây, họ múa xung quanh thân cây, giết lợn mang theo để cúng tạ ơn thần cây, xin lỗi thần cây để xin hạ cây.

Để biết thần cây có đồng ý hiến mình làm trống hay không, người đàn ông lực lưỡng nhất trong đoàn sẽ đứng từ xa phóng một chiếc rìu cắm phập vào thân cây rồi tất cả ra về.

Ngày hôm sau, khi họ quay lại, nếu cái rìu vẫn còn cắm chặt trên cây có nghĩa là thần cây đã đồng ý cho hạ cây, nếu chiếc rìu rớt xuống thì phải tiếp tục đi tìm cây khác.

Sau khi hạ cây, một khúc gỗ dài khoảng 1m được cắt ra, đẽo gọt, khoét ruột thành tang trống ngay giữa rừng rồi mới đưa về nhà.

Chiếc trống có tai

Mang được tang trống về nhà, gia chủ lại tiếp tục giết một con trâu cái để khao cả buôn làng, đồng thời lấy chính tấm da đó để bịt mặt trống cái (có dân tộc Tây nguyên chỉ làm trống cái từ da trâu cái, có dân tộc làm trống với hai mặt đực và cái).

Tây Nguyên là chế độ mẫu hệ. Cho nên cái gì liên quan tới giống cái cũng rất được tôn trọng. Mặt trống cái to hơn mặt đực khoảng 2-3cm và được kích tang rất căng.

Mặt trống cái chỉ được gõ vào những dịp lễ hội trọng đại của buôn làng như lễ mừng nhà rông, cúng bến nước... Trong khi đó, mặt trống đực làm từ da trâu đực chỉ được dùng trong phạm vi gia đình nhỏ.

Và điều đặc biệt nữa, mặt trống cái còn được xỏ tai để trống nghe được tiếng nói phải - trái của thần linh.

Da bịt trống Tây Nguyên dày bằng cả đốt ngón tay vì người đồng bào không bào mỏng da như các nơi khác. Cho nên nhiều chiếc trống Tây Nguyên còn nguyên lớp lông dày trên mặt da trâu.

Trống ở Tây Nguyên không đặt dưới đất mà để trên ghế, để ở vị trí linh thiêng. Trong nhà rông, trống được treo trang trọng ở chính giữa; ở nhà dài, trống được đặt trên chiếc ghế dài Kpan thiêng liêng.

Không ai dại gì mà quay lưng vào trống hay sờ vào mặt trống. Khách tới chơi nhà cũng không được tự tiện đánh trống. Tất cả những điều này với người Tây Nguyên chính là mạo phạm tới thần linh (Yàng).

Muốn đánh trống, gia chủ phải làm lễ cúng gồm một con gà, một ché rượu và một ít cháo để xin phép thần linh. Chỉ chủ nhân của chiếc trống hoặc già làng, trưởng bản mới có quyền gióng lên những hồi trống thiêng.

Ông Tâm cho biết, ngày nay, để làm được một chiếc trống độc mộc nguyên khối như xưa là điều gần như không thể. Nên trống Tây Nguyên ngày càng hiếm.