Nhân viên phòng thí nghiệm tiến hành giám định một viên kim cương thô - Ảnh: REUTERS
Quy trình giám định kim cương của GIA thế nào?
Viện Ngọc học Mỹ (Gemological Institute of America - GIA) từ lâu được xem là "chuẩn vàng" của ngành giám định kim cương.
Được thành lập năm 1931 bởi thợ kim hoàn Robert M. Shipley, GIA không chỉ giám định mà còn tổ chức nghiên cứu và mở các khóa đào tạo về đá quý.
Theo quy trình chính thức được GIA công bố trên website, mỗi viên kim cương khi đến phòng giám định đều bị gỡ bỏ hoặc che giấu mọi thông tin về chủ sở hữu. Viên đá được gắn nhãn mã vạch kèm mã định danh nội bộ riêng để theo dõi suốt quá trình.
Đầu tiên, kim cương được cân trọng lượng bằng cân vi lượng điện tử. Kết quả được ghi đến năm chữ số thập phân. Cùng lúc, một thiết bị đo quang học sẽ xác định tỉ lệ, kích thước và góc các mặt cắt viên đá.
Sau đó viên đá được kiểm tra bằng thiết bị chuyên dụng để xác định đây là kim cương tự nhiên, kim cương cần kiểm tra bổ sung, kim cương nhân tạo hay không phải là kim cương.
Kỹ thuật viên kiểm tra một viên kim cương trong quá trình đánh bóng tại xưởng chế tác Almas Diamond Services thuộc Sàn giao dịch Kim cương Dubai - Ảnh: REUTERS
Do nguồn sáng và phông nền có thể ảnh hưởng đến màu sắc, khâu chấm màu được thực hiện trong môi trường quan sát chuẩn hóa.
Các giám định viên nhập ý kiến độc lập mà không biết kết quả những người trước. Điểm đánh giá màu sắc chỉ được chốt khi có đủ ý kiến giống nhau.
Độ tinh khiết được chấm dưới kính phóng đại 10 lần. Giám định viên tìm các đặc điểm về độ tinh khiết và dấu hiệu xử lý như trám nứt hay khoan laser, chấm điểm độ tinh khiết, độ đánh bóng, độ đối xứng rồi vẽ sơ đồ đặc điểm viên đá.
Kết quả kiểm định luôn được nhiều giám định viên khác kiểm tra lại. Các chuyên gia giàu kinh nghiệm hơn có thể rà soát, đưa thêm ý kiến độc lập cho đến khi đạt đồng thuận.
Giữa các bước, kim cương được luân chuyển qua bộ phận kiểm soát tồn kho để bảo đảm việc phân bổ cho giám định viên hoàn toàn ngẫu nhiên.
Không chỉ đánh giá chất lượng, GIA còn cung cấp nhiều dịch vụ xác thực kim cương khác. Theo yêu cầu của khách hàng, viện có thể khắc số báo cáo bằng laser lên vành viên kim cương để đối chiếu với chứng nhận. Tổ chức này cũng có thể nhận diện các hành vi gian lận như làm giả hoặc tẩy xóa số khắc laser.
Nhờ quy trình chuẩn hóa, đảm bảo khách quan cùng uy tín về năng lực và độ trung thực, chứng nhận kim cương của GIA thường được người mua và giới kinh doanh xem như "tấm hộ chiếu" quyền lực nhất xác nhận chất lượng viên kim cương.
Niềm tin đặt lên một tờ giấy
Tuy nhiên cũng chính vì vậy, bất kỳ sai sót hay nghi vấn nào liên quan đến quy trình giám định của GIA đều có thể tác động mạnh đến niềm tin của thị trường, vượt xa phạm vi của một giao dịch đơn lẻ.
Điển hình là vụ kiện GIA năm 2005 của doanh nhân Max Pincione. Theo New York Times, đây là cú sốc lớn không chỉ với GIA mà với cả thị trường đá quý.
Khi ấy, ông Pincione cáo buộc Công ty Vivid Collection đã hối lộ nhân viên phòng giám định GIA ở Manhattan (New York) để nâng hạng hai viên kim cương, bao gồm một chiếc nhẫn 37,01 carat và một mặt dây chuyền 103,78 carat, trước khi bán chúng cho Hoàng gia Saudi Arabia vào năm 2001.
Trong đó mặt dây chuyền hình quả lê được bán với giá 14 triệu USD. Giấy chứng nhận cho thấy viên đá này "hoàn hảo", với mức cao nhất trên thang đo độ tinh khiết cũng như màu sắc đạt điểm cao nhất là "D".
Chuyên viên GIA tại New York kiểm định một viên kim cương - Ảnh: AP
Tuy nhiên, khi các chuyên gia độc lập của Hoàng gia Saudi Arabia thẩm định lại, cả hai món đều không đạt cấp độ ghi trên giấy tờ và bị trả về kèm yêu cầu hoàn tiền.
Đơn kiện thậm chí còn đính kèm tài liệu viết tay của người tố giác, ghi chép chi tiết các khoản "chi phí nâng cấp" kết quả giám định.
Sau bốn tháng điều tra, GIA quyết định thay thế người đứng đầu phòng thí nghiệm New York và sa thải bốn nhân viên liên quan.
Nếu vụ GIA cho thấy rủi ro đến từ hành vi của một số cá nhân thì vụ European Gemological Laboratories (EGL) - một trong những mạng lưới phòng kiểm định đá quý độc lập lớn nhất thế giới - lại bộc lộ điểm yếu đến từ hệ thống.
Cụ thể, năm 2014, phóng sự điều tra của đài truyền hình địa phương TP Nashville (Tennessee, Mỹ) đã phát hiện một tiệm kim hoàn lớn bán kim cương có chứng thư EGL ghi sai cấp màu và độ tinh khiết.
Ngay sau đó, Rapaport Group - đơn vị vận hành sàn giao dịch kim cương RapNet lớn nhất ngành - tuyên bố ngừng niêm yết toàn bộ kim cương do EGL chứng nhận.
Chủ tịch Martin Rapaport ước tính hàng trăm nghìn người tiêu dùng đã mua hơn 1 tỉ USD kim cương bị EGL đánh giá cao hơn thực tế.
Rapaport cũng chỉ trích EGL sử dụng hệ thống thuật ngữ "4C" của GIA nhưng không tuân theo tiêu chuẩn giám định, dẫn đến tình trạng "nâng hạng" kim cương.
Theo Hiệp hội Đá quý Quốc tế (IGS), phía EGL sau đó đã lên tiếng phản bác. Họ lập luận rằng không tồn tại một tiêu chuẩn giám định kim cương quốc tế duy nhất và việc giám định sẽ luôn có yếu tố chủ quan.
Vẫn không ngừng cải cách
Một điều đáng mừng là mỗi khi khâu giám định bộc lộ lỗ hổng, ngành kim cương lại có những thay đổi để khôi phục niềm tin.
Sau bê bối năm 2005, GIA không chỉ xử lý những cá nhân liên quan mà còn cắt quan hệ với các đại lý vi phạm quy tắc đạo đức, đồng thời chấm dứt việc nhận tài trợ từ các doanh nghiệp có kim cương gửi giám định nhằm giảm xung đột lợi ích ngay từ cơ chế vận hành.
Dù vậy, các vụ bê bối vẫn là những trường hợp hiếm gặp trong lịch sử ngành. Trên thực tế, các tổ chức giám định như GIA vẫn được xem là chuẩn mực của thị trường nhờ quy trình giám định nhiều lớp, hệ thống kiểm soát nội bộ nghiêm ngặt và các tiêu chuẩn quốc tế được áp dụng xuyên suốt.
