Ngày hội Tóc xanh vạt áo là dịp để người trẻ thể hiện tình yêu với di sản văn hóa Việt - Ảnh: THANH HIỆP
Chiều 12-11, tại buổi họp báo định kỳ ở Trung tâm Báo chí TP.HCM, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM thông tin việc cụ thể hóa Nghị quyết 80 trong công tác bảo tồn và phát huy di sản.
Đưa 70 công trình, địa điểm thành di tích
Đến năm 2030, thành phố phấn đấu lập hồ sơ khoa học đề nghị đưa 3-5 di sản văn hóa phi vật thể vào danh mục quốc gia; đồng thời xây dựng đề án quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị đối với 50-70% di sản đã được ghi danh.
Với di sản văn hóa vật thể, thành phố đặt mục tiêu xếp hạng 70 công trình, địa điểm thuộc danh mục kiểm kê là di tích lịch sử - văn hóa; lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đối với 5 di tích cấp thành phố và di tích quốc gia đặc biệt đối với 2 di tích quốc gia. Đồng thời triển khai các quy trình đề nghị công nhận Địa đạo Củ Chi là Di sản thế giới.
Trong công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo, TP.HCM phấn đấu hoàn thành đối với 100% di tích quốc gia đặc biệt và ít nhất 70% di tích quốc gia, di tích cấp thành phố bị xuống cấp. Thành phố cũng sẽ lập quy hoạch bảo quản, tu bổ di tích quốc gia đặc biệt, tổ chức thăm dò, khai quật khảo cổ theo quy định.
Đối với di sản tư liệu, mục tiêu đến năm 2030 có 1-2 di sản được đưa vào danh mục quốc gia. Lĩnh vực bảo tàng sẽ được đầu tư xây dựng mới, cải tạo, mở rộng và nâng cao chất lượng chuyên môn theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, mang bản sắc.
Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM nhấn mạnh việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; chú trọng đào tạo nhân lực và hợp tác quốc tế. Qua đó, thành phố hướng đến bảo tồn di sản gắn với phát huy giá trị trong đời sống đương đại, hài hòa giữa gìn giữ di sản và phát triển bền vững.
Khơi thông nguồn lực bảo tồn di sản
Để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm, tập trung vào nguồn lực tài chính, cơ chế tu bổ và xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia quản lý, bảo vệ di sản.
Thứ nhất, bảo đảm nguồn kinh phí cho công tác bảo tồn di sản. Thành phố ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước để bảo quản, tu bổ, tôn tạo các di tích có giá trị lịch sử, văn hóa, nhất là những di tích xuống cấp hoặc có nguy cơ bị xâm hại. Dự kiến, giai đoạn 2026-2030, ngân sách dành cho công tác này hơn 6.000 tỉ đồng. Bên cạnh đó, thành phố đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác công - tư.
Thứ hai, hoàn thiện cơ chế, quy trình tu bổ và tôn tạo di tích. Sở đề xuất rà soát, hoàn thiện thủ tục thẩm định, phê duyệt và triển khai các dự án tu bổ; tăng cường phân cấp, phân quyền, đồng thời xây dựng danh mục di tích cần ưu tiên bảo quản, tu bổ dựa trên giá trị lịch sử, văn hóa, hiện trạng xuống cấp và mức độ cấp thiết.
Du khách thưởng thức chương trình nghệ thuật Di sản kết nối tinh hoa tại Bảo tàng TP.HCM - Ảnh: VĂN TRUNG
Thứ ba, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quản lý và bảo vệ di sản. Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm tham mưu chính sách, định hướng quy hoạch, hướng dẫn chuyên môn, thẩm định, kiểm tra và giám sát. Chính quyền địa phương, đơn vị trực tiếp quản lý di tích phải bảo vệ hiện trạng, tổ chức bảo quản, kịp thời đề xuất phương án sửa chữa, tu bổ.
Các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia khai thác, sử dụng di sản phải tuân thủ quy định, cam kết bảo vệ các giá trị lịch sử, văn hóa và chịu sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.
Số hóa di sản, lấy giá trị nguyên gốc làm cốt lõi
Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, số hóa là phương thức không chỉ dừng ở lưu trữ, tư liệu hóa mà còn hướng đến khai thác, giới thiệu di sản trong đời sống.
Trong đó công nghệ là công cụ hỗ trợ quảng bá, nâng cao trải nghiệm, không thay thế hoặc làm sai lệch giá trị nguyên gốc của di sản.
Thành phố định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ quét 3D, xây dựng cơ sở dữ liệu số, số hóa hình ảnh, tư liệu, bản đồ, hiện vật và không gian kiến trúc di tích. Nguồn dữ liệu được chuẩn hóa, lưu trữ thống nhất, phục vụ nghiên cứu, bảo tồn, tu bổ và quản lý di sản.
Trên cơ sở đó, sở khuyến khích phát triển bảo tàng, triển lãm trực tuyến, không gian trải nghiệm di sản; ứng dụng công nghệ để tái hiện không gian, sự kiện lịch sử; xây dựng hệ thống thuyết minh tự động, bản đồ số, tuyến tham quan tương tác.
Quan điểm xuyên suốt là lấy bảo tồn làm nền tảng, giá trị nguyên gốc làm cốt lõi, công nghệ làm công cụ và cộng đồng làm chủ thể; không đánh đổi giá trị di sản để lấy lợi ích kinh tế trước mắt.
