Doanh nghiệp cũng cần có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ báo cáo định kỳ, bất kể tình hình kinh doanh - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Trước tình huống nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khi giải thể do phải xử lý các khoản chi phí tồn đọng, GS.TS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore) nhận định đây là sơ suất từ cả hai phía.
Theo đó, doanh nghiệp có thể chưa hiểu rõ các nghĩa vụ cần hoàn thành, dẫn đến chi phí phát sinh, trong khi cơ quan quản lý chưa theo sát, nhắc nhở và cần có cách xử lý phù hợp với những trường hợp thực sự do sơ suất.
Một bên sơ suất không đóng và một bên sơ suất không nhắc?
Trao đổi với Tuổi Trẻ về bài học quản trị doanh nghiệp của Singapore, GS.TS Vũ Minh Khương cho hay việc mở doanh nghiệp ở Singapore tương đối dễ, nhưng đi cùng với đó là yêu cầu cao về trách nhiệm trong suốt quá trình hoạt động.
"Tại Singapore, mở doanh nghiệp dễ, nhưng trước hết phải đảm bảo tính trung thực. Tức là khi mở doanh nghiệp, bạn phải thật sự muốn làm doanh nghiệp", ông Khương nói.
Thứ hai là trách nhiệm. Hằng năm, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ báo cáo, bất kể tình hình kinh doanh ra sao.
Điều thứ ba là tính thực chất. Thông qua việc cập nhật tình hình hoạt động, doanh nghiệp giúp hệ thống quản lý có cơ sở để đưa ra những khuyến khích hoặc nhắc nhở phù hợp.
Về tình huống doanh nghiệp muốn giải thể nhưng vướng mắc nhiều chi phí ở Việt Nam, ông Khương cho rằng đây là sơ suất từ cả hai phía.
Về phía cơ quan quản lý, hệ thống chưa có cơ chế theo dõi, nhắc nhở doanh nghiệp đầy đủ, dẫn đến trường hợp doanh nghiệp nợ thuế kéo dài hàng chục năm nhưng không được nhắc nhở, xử lý kịp thời.
Trong khi đó, tại Singapore, các nghĩa vụ của doanh nghiệp được hệ thống theo dõi và nhắc nhở định kỳ. Về phía doanh nghiệp, việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo cũng không phụ thuộc vào tình hình kinh doanh.
"Tại Singapore, các báo cáo này đều có mẫu sẵn. Dù doanh nghiệp đang hoạt động hiệu quả, không hiệu quả hay đang 'ngủ quên' để chờ cơ hội thì vẫn phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo", ông nói.
Theo ông Khương, doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả không đồng nghĩa với việc được bỏ qua các nghĩa vụ tài chính. "Riêng về vấn đề nợ thuế, đây là việc phải sòng phẳng. Nếu không đóng thuế thì đúng là nợ thuế, một đồng cũng tính."
Tại Singapore, các khoản thuế chậm nộp cũng có thể phát sinh tiền phạt chậm nộp. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, doanh nghiệp có thể đề nghị cơ quan thuế xem xét miễn, giảm khoản phạt theo các điều kiện nhất định.
"Như vậy, vấn đề nhiều doanh nghiệp Việt Nam muốn giải thể nhưng phải xử lý các khoản nợ thuế, các khoản phạt kèm theo cần được nhìn dưới góc độ là sơ suất của hai bên: hệ thống chưa chặt chẽ và doanh nghiệp cũng có thể là do sơ suất chứ không cố ý", ông Khương nói.
Ông cho rằng hệ thống quản lý cần được thiết kế để phân biệt giữa những trường hợp cố tình vi phạm và những trường hợp sơ suất.
Công thức "90 + 9 + 1" của Singapore
Trong đó, 90% là những trường hợp cơ bản chấp hành, 9% là sơ suất và 1% là cố ý vi phạm, lạm dụng. Đây là cách nhìn nhằm thiết kế một hệ thống quản lý có khả năng tạo niềm tin giữa Nhà nước và doanh nghiệp.
Hệ thống được tạo ra để thưởng người làm tốt, tạo ra lòng tin giữa hệ thống và doanh nghiệp. Khi làm việc với nhau, cả hai bên đều cảm thấy quý nhau hơn. Doanh nghiệp tin hệ thống hơn, đặc biệt là về thuế, và hệ thống cũng thấy tin doanh nghiệp hơn.
GS.TS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore) - Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Mở dễ, đóng cũng phải có trách nhiệm
Theo GS.TS Vũ Minh Khương, không chỉ khi thành lập mà trong suốt vòng đời doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp phải có trách nhiệm với quyết định của mình.
"Việc mở doanh nghiệp ở cả Singapore và Việt Nam đều tương đối dễ, nhanh, nhưng còn lúc cần đóng, giải thể thì sao?", ông đặt vấn đề.
Theo ông Khương, việc đóng doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn nếu doanh nghiệp hoạt động thực chất, khi nhận thấy mô hình không hiệu quả thì chủ động đóng và giải quyết đầy đủ các nghĩa vụ còn lại.
"Việc đóng doanh nghiệp sẽ rất dễ dàng nếu doanh nghiệp thành thực. Khi thấy mình làm không hiệu quả thì cần đóng ngay và phải sòng phẳng chuyện đóng thuế. Cần tránh việc mở doanh nghiệp nhưng hoạt động lay lắt, đình trệ."
Ở chiều ngược lại, cơ quan quản lý cũng cần tạo điều kiện để những doanh nghiệp hoạt động thực chất có thể gia nhập và rời khỏi thị trường thuận lợi hơn.
"Có những người khi vào họ muốn làm nhưng không thấy cơ hội thì họ lại ra, họ đóng doanh nghiệp và làm cái khác, không sao cả. Nhưng tạo điều kiện không có nghĩa là xóa nợ", ông Khương nói.
Theo ông, điều cần thiết là thiết kế một cơ chế lành mạnh, vừa khuyến khích những doanh nghiệp thực sự muốn làm ăn, vừa có cách xử lý hợp lý đối với những trường hợp sơ suất.
"Đóng cũng rất dễ nhưng phải là cơ chế làm cho lành mạnh. Người tốt thực sự thì tạo điều kiện, còn người sơ suất thì thông cảm và giải quyết cho một lần. Vì vậy, việc mở doanh nghiệp không cần khuyến khích mở ào ào mà không có trách nhiệm", ông Khương nhấn mạnh.
