Phần đầu chiếc ghe ngo được vẽ các hoa văn truyền thống - Ảnh: KHẮC TÂM
Năm nay, Giải đua ghe ngo TP Cần Thơ mở rộng dự kiến diễn ra trong hai ngày 23 và 24-11, tại sông Maspéro, phường Sóc Trăng, với sự tham gia của trên 60 đội ghe ngo nam, nữ trong và ngoài thành phố.
Ông Lâm Binh (72 tuổi) - Trưởng Ban trị sự chùa Tum Núp, đại diện đội ghe ngo nam, nữ chùa Tum Núp (xã An Ninh, TP Cần Thơ) - cho biết trong lễ hội Óoc Om Bóc của đồng bào Khmer có nhiều lễ: lễ cúng trăng, lễ thả đèn nước, lễ thả đèn gió... nhưng sinh động nhất là hội đua ghe ngo.
Giải đua ghe ngo tổ chức vào rằm tháng 10 âm lịch hằng năm
Ông Lâm Binh cho hay năm nay hai đội ghe của chùa Tum Núp có sự chuẩn bị chu đáo, thời gian tập luyện khoảng 40 ngày.
"Hiện mỗi ngày sau giờ làm, từ 16h30 đến chập tối, có khoảng 200 vận động viên nam, nữ tham gia tập luyện để chọn ra 58 người cho đội ghe nữ và 72 người cho đội ghe nam tham gia tranh tài. Chúng tôi hy vọng năm nay hai đội ghe của chùa Tum Núp tiếp tục vô địch", ông Lâm Binh chia sẻ.
Năm 2026, tại Cần Thơ dự kiến có trên 60 ghe tham gia tranh tài trên sông Maspéro, phường Sóc Trăng - Ảnh: KHẮC TÂM
Cũng theo ông Lâm Binh, ghe ngo hồi xưa là thuyền độc mộc, làm bằng thân cây sao khoảng 2 người ôm. Quá trình vào rừng dọc sông Mekong đốn cây sao phải làm lễ cúng thần giữ rừng (Neak ta Prey Ph’nôm), cầu bình an. Cây vận chuyển về được kỳ công cưa, đục, đẽo và khoét hơn một năm mới hoàn thành thuyền độc mộc.
Việc tổ chức đua ghe ngo vào dịp Óoc Om Bóc là để tưởng nhớ, tri ân vị thần nước (Candarisi hoặc thần sông, biển) đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đồng thời tái hiện lại sức mạnh đoàn kết của cộng đồng.
Đua ghe ngo được tổ chức nhiều ở các tỉnh có đồng bào Khmer sinh sống đông đúc như Cần Thơ, An Giang và Cà Mau. Trong đó, Sóc Trăng cũ (nay thuộc TP Cần Thơ) là nơi tổ chức quy mô lớn nhất, mỗi năm thu hút hàng chục người đến xem và cổ vũ cho các đội ghe.
Nhiều người hào hứng dầm mình dưới nước cổ vũ cho các đội ghe - Ảnh: KHẮC TÂM
Lễ hội đua ghe ngo của đồng bào Khmer tỉnh Sóc Trăng cũ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Sóc Trăng tổ chức đua ghe ngo cấp tỉnh thường niên vào rằm tháng 10 hằng năm. Từ năm 2013, hội đua ghe ngo được nâng lên thành Festival, mang tầm khu vực và quốc gia.
Có 3 người tham gia điều khiển ghe ngo
Theo các tài liệu nghiên cứu, ghe ngo được đóng bằng ván của cây sao, chiều dài 25-30m, chở được từ 40-80 vận động viên, chỉ huy. Ghe được cải tiến thêm đầu và đuôi cong nên người Khmer gọi là "tuk ngô" (theo tiếng Khmer, "tuk" là ghe, "ngô" là cong, đọc trại từ "ngô" thành "ngo" nên gọi là ghe ngo).
Ghe ngo có 3 người điều khiển. Một người ngồi mũi chuyên về chỉ đạo tâm linh của ghe đua, tổ chức lễ cúng xuống ghe, chỉ đạo toàn ghe, điều khiển kỹ thuật bơi của ghe đua. Một người ngồi giữa và một người ngồi phía sau giữ nhiệm vụ thổi còi để thúc giục và điều chỉnh kỹ thuật bơi của các vận động viên.
Thời gian đóng một chiếc ghe ngo khoảng 2 tháng, chỗ rộng nhất chừng 1,1m, đủ cho hai người ngồi.
Ngoài dầm ghe, trên mỗi ghe thường có 2 cây tràm để kìm chịu lực, thường được gọi là "cần câu" để tăng độ nhún, phóng lướt cho ghe.
Ghe ngo đóng xong, nhà chùa mời các nghệ nhân vẽ hoa văn có tiếng vẽ lên thân ghe, với hình tượng vẩy rồng, rắn theo mô típ rắn thần Nagar và các hoa văn truyền thống khác.
Ghe ngo được bảo quản cẩn thận trong chùa, nhất cử nhất động liên quan đến ghe đều phải cử hành các nghi lễ truyền thống, trang trọng như lễ khởi công, hoàn thành hay lễ hạ thủy ghe.
Theo TS Huỳnh Vũ Lam - Phó chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật TP Cần Thơ, đua ghe ngo là một sinh hoạt văn hóa truyền thống lâu đời của đồng bào Khmer Nam Bộ, đặc biệt là ở Sóc Trăng. Tục đua ghe ngo đã xuất hiện từ khoảng năm 1528, được duy trì và phát triển qua nhiều thế hệ.
Đua ghe ngo là một trò chơi dân gian gắn với đời sống sông nước và chu kỳ sản xuất nông nghiệp của người Khmer.
Sau mùa thu hoạch, khi công việc đồng áng đã thảnh thơi, bà con tổ chức đua ghe để vui chơi, rèn luyện sức khỏe và thể hiện tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Về sau, hoạt động này dần gắn với lễ Óoc Om Bóc (lễ cúng trăng), được tổ chức vào dịp rằm tháng mười âm lịch hằng năm.
Giải đua ghe ngo TP Cần Thơ mở rộng năm 2026 dự kiến diễn ra trong hai ngày 23 và 24-11, tại sông Maspéro, phường Sóc Trăng, với sự tham gia của trên 60 đội ghe ngo nam, nữ trong và ngoài thành phố.
Giải gồm hai nội dung thi đấu: đua ghe ngo đồng hàng nam, cự ly 1.200m và nữ, cự ly 1.000m. Các đội đạt thành tích cao sẽ được trao cúp, cờ thưởng và tiền thưởng; riêng đội vô địch được nhận bằng khen của Chủ tịch UBND thành phố.
