
Doanh nghiệp đầu mối sẽ được quyền tự quyết giá bán lẻ xăng dầu - Ảnh: Q.ĐỊNH
Dự thảo lần thứ 15 được Bộ Công Thương xây dựng, cập nhật để lấy ý kiến trình Chính phủ nêu rõ, nguyên tắc điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu do thương đầu mối và phân phối xăng dầu tự quyết định theo quy định.
Sau khi điều chỉnh giá, thương nhân phải kê khai giá và kết nối mạng dữ liệu với cơ quan quản lý nhà nước.
Doanh nghiệp công bố giá, cơ quan quản lý giám sát
Giá xăng dầu được điều chỉnh trên cơ sở công thức tính giá do Nhà nước quy định về các yếu tố cấu thành giá, chi phí kinh doanh định mức hay khi thực hiện bình ổn giá.
Trước khi điều chỉnh giá, các thương nhân phải công bố công khai giá bán mới đến hệ thống phân phối của mình trước 30 phút trước thời điểm có hiệu lực áp dụng. Cơ chế vận hành quỹ bình ổn sẽ không còn được duy trì mà thay vào đó là các biện pháp bình ổn giá.
Giá bán phải được công khai trên trang thông tin điện tử và kênh công khai đăng ký với cơ quan nhà nước. Bộ Công Thương, UBND tỉnh thực hiện giám sát, theo dõi dữ liệu kê khai giá, thiết lập giá và phân chia thị trường của các thương nhân nhằm ngăn chặn các hành vi hạn chế cạnh tranh gây méo mó thị trường và ảnh hưởng tới người tiêu dùng.
Đặc biệt, dự thảo cũng quy định việc xem xét, điều tra, xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh nếu phát hiện dấu hiệu như có từ hai thương nhân, chiếm thị phần kết hợp từ 30% trở lên trên thị trường hoặc tại cùng một địa bàn có hành vi thông đồng, thỏa thuận hạn chế cạnh tranh.
Thương nhân có vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền áp đặt giá mua, giá bán xăng dầu bất hợp lý.
Trong trường hợp có dấu hiệu giá bán tăng bất hợp lý, chủ yếu do tăng lợi nhuận, chênh lệch giá bất thường hoặc dấu hiệu vi phạm pháp luật, cơ quan quản lý sẽ yêu cầu giải trình, kiểm tra và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật về cạnh tranh, pháp luật về giá và Bộ luật Hình sự trong trường hợp vi phạm pháp luật.
Quy định giá bán buôn, cơ chế phân chia chi phí, lợi nhuận giữa các khâu có bất cập?
Góp ý cho dự thảo, Công ty TNHH Hải Âu Phát - một doanh nghiệp làm đại lý bán lẻ kinh doanh xăng dầu, cho rằng cách tiếp cận của dự thảo là phù hợp khi cho doanh nghiệp tự quyết giá, có cơ sở dữ liệu và chấm dứt quỹ bình ổn.
Tuy nhiên, doanh nghiệp cho rằng dự thảo vẫn còn thiếu quy định về công khai giá bán buôn và cơ chế bảo đảm chi phí cho khâu bán lẻ. Cụ thể, dự thảo chỉ yêu cầu các thương nhân báo cáo giá bán buôn bình quân về Bộ Công Thương, nhưng chưa quy định rõ cách phân chia chi phí và lợi nhuận giữa các khâu trong chuỗi kinh doanh xăng dầu.
Theo quy định, tổng chi phí kinh doanh định mức cho toàn chuỗi đối với xăng RON95 khoảng 1.140 đồng/lít, cùng mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít. Tuy nhiên, doanh nghiệp đầu mối có thể đưa ra mức chiết khấu rất thấp cho các khâu phân phối, bán lẻ, thậm chí có thời điểm đưa chiết khấu về 0 đồng/lít. Điều này khiến các đơn vị bán lẻ không có đủ khoản chênh lệch để bù đắp chi phí hoạt động, đồng thời phải gánh phần lớn rủi ro kinh doanh.
Điều này được nêu trong kiến nghị của Công ty Hải Âu Phát khi mô tả, khi không có tỉ lệ phân chia lợi nhuận khiến thương nhân bán lẻ, các đại lý trong tình thế "bị kẹp hai đầu" khi phải bán đúng giá cơ sở trong khi chiết khấu không đủ bù đắp chi phí. Bởi vậy nếu không có công cụ giới hạn, phân chia chi phí giữa các khâu trong giá bán buôn và bán lẻ, mọi rủi ro sẽ đẩy cho khâu bán lẻ.
Một thương nhân bán lẻ tại TP.HCM cũng chia sẻ thực tiễn, mặc dù chưa áp dụng cơ chế tự quyết giá, nhưng vừa qua có một số thương nhân đầu mối điều chỉnh giảm giá 300-350 đồng/lít, khiến các thương nhân trên thị trường phải "neo" theo giá của đầu mối, tức là cùng giảm giá theo để cạnh tranh.
Việc giảm giá để cạnh tranh là phù hợp với quy luật thị trường, song thương nhân bán lẻ, đại lý cho rằng trong điều kiện thị trường biến động, chiết khấu thấp, doanh nghiệp gần như đều ghi nhận lỗ khi phải giảm giá theo ông lớn để cạnh tranh. Nỗi ám ảnh chiết khấu thấp không đủ bù đắp chi phí liên tục trong năm qua khiến doanh nghiệp nản không muốn kinh doanh.
Đơn vị bán lẻ này dẫn chứng, từ đầu tháng 9 đến nay, giá liên tục giảm mạnh nên dù chiết khấu cao, vẫn không đủ bù đắp chi phí. Đơn cử như ngày 19-11, trước khi giá xăng giảm doanh nghiệp mua vào và được chiết khấu 700 đồng, nhưng giá xăng cũng điều chỉnh giảm từ 700 đến hơn 800 đồng/lít, khiến cho toàn bộ lô hàng ghi nhận lợi nhuận bằng 0.
"Dù kinh doanh lúc lỗ lúc lãi, nhưng tình trạng giá biến động mạnh và liên tục nhận chiết khấu thấp khiến doanh nghiệp càng lỗ thêm do nguồn hàng tồn trước đó gây lỗ chồng lỗ. Điều này tạo áp lực rất lơn cho các doanh nghiệp trong đảm bảo duy trì hoạt động cửa hàng. Thực tiễn vừa qua loạt cửa hàng bán lẻ đóng cửa cũng là hệ quả của tình trạng này" - doanh nghiệp nêu.