Con gái một cán bộ đi B bất ngờ thấy tên ba mình có kỷ vật lưu ở Trung tâm Lưu trữ

Con gái một cán bộ đi B hơn 50 năm trước tìm được tên ba mình có lưu kỷ vật ở Trung tâm Lưu trữ - Ảnh 1.

Vì sao nhiều vàng, kỷ vật của cán bộ đi B hơn 50 năm chưa tìm được chủ nhân để trao trả có lẽ là câu hỏi lớn nhất mà độc giả đặt ra khi đọc bài báo Nhiều vàng và sổ tiết kiệm của cán bộ đi B hơn nửa thế kỷ vẫn chưa tìm thấy chủ nhân đăng trên Tuổi Trẻ ngày 28-7 và những bài báo đăng tải tiếp.

Tuổi Trẻ tiếp tục đi tìm câu trả lời từ chính các cán bộ đi B và cơ quan chức năng.

Không biết kỷ vật cán bộ đi B còn được Nhà nước trân trọng giữ gìn

Đó là trường hợp của cán bộ đi B Nguyễn Văn Lễ (Nguyễn Bá Lễ) ở Bình Định, và hẳn cũng là của hàng vạn cán bộ đi B.

Họ không biết qua bao năm chiến tranh rồi hậu chiến gian khổ, bao bộn bề xây dựng lại đất nước, bao đổi thay của thời gian mà những hồ sơ, kỷ vật bé nhỏ họ gửi Ủy ban Thống nhất trước khi lên đường chi viện cho chiến trường miền Nam vẫn còn được bảo quản, giữ gìn trang trọng ở Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.

Từ TP.HCM, chị Nguyễn Thị Thanh Trang, con gái ông Nguyễn Văn Lễ, đã rơi nước mắt vì xúc động khi nhìn thấy dòng tên ba mình trong danh sách hàng vạn cán bộ đi B đang được Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III gìn giữ hồ sơ, kỷ vật.

Chị kể, nhờ đọc được những bài báo trong loạt bài về hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B đăng tải trên Tuổi Trẻ mấy ngày qua, chị vào trang web tra cứu hồ sơ cán bộ đi B của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III và tìm thấy dòng tên ba mình.

Giây phút ấy chị vô cùng biết ơn khi có một trung lâm lưu trữ bao năm qua lặng lẽ giữ gìn những kỷ vật bé nhỏ nhưng thiêng liêng với cán bộ đi B và thân nhân, với cả cộng đồng.

Khi ba chị còn sống chưa bao giờ nhắc tới hồ sơ, kỷ vật năm xưa để lại miền Bắc trước khi quay trở lại miền Nam, cũng không nghĩ tới việc đi nhận lại hồ sơ, kỷ vật này.

Tới năm 2022, đọc tin thức thấy Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III có tổ chức triển lãm hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B, chị Thanh Trang đặt câu hỏi liệu ba mình (lúc này đã mất), một cán bộ đi B, có còn hồ sơ, kỷ vật đang được lưu trữ ở đó?

Chị cũng muốn thử tìm kiếm. Nhưng làm sao có thể lục giữa 72.000 bộ hồ sơ để tìm được hồ sơ của ba mình, nếu có. Nghĩ vậy và chị Thanh Trang đành từ bỏ ý định.

Chị ước giá như bộ tư liệu ấy được số hóa thì rất tiện cho cán bộ đi B hay thân nhân tra cứu. Chị không ngờ Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đã có danh sách hơn 72.000 cán bộ đi B đưa lên một địa chỉ riêng trên website để bạn đọc tra cứu.

Vừa tìm được số hồ sơ của ba mình trên trang web nhờ những bài báo của Tuổi Trẻ, chị Thanh Trang dự định sẽ liên hệ trực tiếp với Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III để xin lại bản gốc hồ sơ, kỷ vật của ba mình, cán bộ đi B hơn nửa thế kỷ trước đã quay lại miền Nam chiến đấu…

Con gái một cán bộ đi B hơn 50 năm trước tìm được tên ba mình có lưu kỷ vật ở Trung tâm Lưu trữ - Ảnh 2.

Chị kể, ba chị tên khai sinh là Nguyễn Bá Lễ, nhưng khi tập kết ra Bắc ông đổi tên Nguyễn Văn Lễ (tất cả những người tập kết ra Bắc năm 1954 đều đổi một tên khác - PV).

Ông sinh sống, làm việc ở Hà Nội, được phiên vào lực lượng công an, làm việc ở Bộ Tư lệnh Cảnh vệ, chuyên bảo vệ chuyên gia nước ngoài. Sau đó ông bị bệnh dạ dày nặng, nên chuyển qua dân sự, làm việc tại Công ty May mặc Hà Nội.

Thời gian ở Hà Nội, ông từng kết hôn với một phụ nữ ở phố Khâm Thiên nhưng 6 năm hai người không có con, ông lại muốn về lại quê hương Bình Định đang chìm trong khói lửa chiến tranh, nên hai người ly hôn.

Năm 1969, trước cục diện chiến tranh ác liệt, Nhà nước kêu gọi những cán bộ tập kết không có gia đình ngoài Bắc thì quay lại miền Nam để chi viện cho cách mạng. Ông Lễ đăng ký đi B.

Sau 3 tháng hành quân theo đường Trường Sơn, năm 1970 ông vào tới chiến khu 6 (khu vực Tây Nguyên), tham gia lực lượng binh vận. Theo nhiệm vụ, ông dần dần di chuyển xuống Khánh Hòa, hoạt động ở đó đến ngày giải phóng. Rồi ông quyết định ở lại Nha Trang sinh sống, lập gia đình. Ông bà có hai người con gái. Đến năm 2009 thì ông mất.

Chị Thanh Trang nói nếu như hồ sơ của ông theo địa chỉ quê quán được giao lại cho Bình Định thì qua hơn nửa thế kỷ, rất khó để cán bộ ở đó tìm ra ông mà trao trả kỷ vật.

Con gái một cán bộ đi B hơn 50 năm trước tìm được tên ba mình có lưu kỷ vật ở Trung tâm Lưu trữ - Ảnh 4.

Cán bộ đi B muốn nhận lại kỷ vật cũng không biết đi đâu tìm

Đó là trường hợp của cán bộ đi B Lê Đình Khương và có lẽ cũng là của các cán bộ đi B khác.

Từ Hải Phòng, ông Hồ Phi Thành - con rể của cán bộ đi B Lê Đình Khương - kể với Tuổi Trẻ về trường hợp của bố vợ với chiếc nhẫn gửi lại trước khi vào Nam, sau hơn nửa thế kỷ đã được trao lại cho gia đình năm 2022. Tiếc là ông Khương đã mất hơn chục năm trước đó.

Theo lá đơn ông Lê Đình Khương gửi Ban Tổ chức Thành ủy TP Hải Phòng năm 2000 mà gia đình còn lưu hồ sơ, ông Khương là cán bộ tập kết ra Bắc năm 1954, làm việc tại Xí nghiệp đánh cá Hạ Long Hải Phòng.

Ông được cơ quan cử đi học Trường trung cấp Kỹ thuật Thủy sản Hải Phòng (Trường trung cấp Thủy sản Trung ương). Gần tốt nghiệp, tháng 8-1964, ông được Ban Thống nhất Trung ương và tổ chức Thành ủy Hải Phòng điều đi vào chiến trường B.

Ông công tác tại Ban Kinh tài tỉnh Kon Tum. Vì bệnh tình quá nặng nên tháng 10-1969 ông được cấp trên cho ra Bắc chữa bệnh. Sau một thời gian được điều trị ở Bệnh viện E Trung ương, ông được chuyển về Bệnh viện K75 (Bệnh viện Kiến An Hải Phòng).

Con gái một cán bộ đi B hơn 50 năm trước tìm được tên ba mình có lưu kỷ vật ở Trung tâm Lưu trữ - Ảnh 3.

Ông Hồ Phi Thành cho biết tại đây ông Khương đã gặp và kết duyên với một điều dưỡng là bà Cao Thị Phòng năm 1971 và ở lại Hải Phòng sinh sống. Năm 1972 ông được Ban Tổ chức Trung ương phân công công tác tại Quốc doanh đánh cá Hạ Long Hải Phòng đến tháng 4-1982 thì nghỉ hưu.

Ông bà có ba người con, lần lượt được đặt tên là Nhơn, Bình, Hải theo địa danh quê hương và nơi ông lập nghiệp là Quy Nhơn, Bình Định, Hải Phòng.

Ông Hồ Phi Thành cho biết khi còn sống, bố vợ ông có nói chuyện với vợ con về chiếc nhẫn vàng 1 chỉ và hồ sơ ông gửi tại nơi tuyển quân trước khi đi B. Ông không biết hồ sơ, tài sản của mình sau đó được gửi tới đâu, cơ quan nào cất giữ. Bởi vậy mà sau hòa bình, ông sống ngay tại Hải Phòng nhưng cũng không biết đi đâu tìm lại kỷ vật.

Con gái một cán bộ đi B hơn 50 năm trước tìm được tên ba mình có lưu kỷ vật ở Trung tâm Lưu trữ - Ảnh 5.

Trong khi đó, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III lại gửi hồ sơ của ông về quê Quy Nhơn, Bình Định để tìm người. Ở Bình Định không còn lưu trữ hồ sơ gì về ông vì sau khi đi tập kết ra Bắc thì ông không trở lại quê sinh sống nữa. Do đó mãi cũng không tìm được thân nhân để trao trả.

Năm 2022, nhờ tình cờ khi đoàn công tác về địa phương tìm kiếm thì gặp được một người cháu họ của ông Khương nên mới biết gia đình ông Khương ở Hải Phòng. Còn ở Kiến An Hải Phòng cũng không ai biết ông Lê Đình Khương là ai bởi lẽ khi tập kết ra Bắc ông dùng tên thường gọi là Lê Bẩy, bà con chòm xóm đều gọi ông là ông Bẩy.

Qua hai câu chuyện "có hậu" của hồ sơ, kỷ vật cán bộ đi B kể trên, có thể thấy các cơ quan hữu trách lẫn địa phương những năm qua đã nỗ lực tìm kiếm cán bộ đi B nhưng quá nhiều khó khăn bởi những ngã rẽ bất ngờ của hàng vạn số phận cán bộ đi B, đặc biệt là cán bộ đi B là người tập kết ra Bắc rồi lại trở về Nam.

Thực tế, khi Tuổi Trẻ đăng bài Tìm 3 cán bộ đi B có vàng đang lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III để trả lại ngày 29-7, các địa phương là quê hương của 2 trong số 3 cán bộ đi B này đã lập tức đi xác minh nhưng vẫn chưa có thông tin.

Còn câu chuyện tìm cán bộ đi B để trao trả lại hồ sơ, kỷ vật từ phía Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III thì ra sao? Tuổi Trẻ tiếp tục thông tin tới bạn đọc.