Họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm bên bức tranh minh họa Truyện Kiều - Ảnh: HÀ TƯỜNG
Bộ tranh minh họa Truyện Kiều 26 bức này lần đầu tiên vừa được giới thiệu tới công chúng trong ấn phẩm đặc biệt Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra quốc ngữ, in năm 1923.
Vì sao bộ tranh của danh họa như Nguyễn Tư Nghiêm (1922 - 2016) được giấu kỹ hơn nửa thế kỷ?
Câu chuyện được hé lộ một phần qua những chia sẻ của họa sĩ Lương Xuân Đoàn - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, và họa sĩ Thu Giang - người sống cùng danh họa Nguyễn Tư Nghiêm những năm cuối đời và tiếp tục giữ gìn di sản của ông, trong tọa đàm ra mắt ấn phẩm đặc biệt Kim Vân Kiều vào ngày 10-1 tại Hà Nội.
Đời sóng gió, tâm vẫn nhàn
Họa sĩ Lương Xuân Đoàn nói ông rất cảm động được nhìn lại những nét bút, thần bút của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm.
Lần đầu tiên thế hệ con cháu được cảm nhận đầy đủ nhất bộ minh họa Kiều mà lâu nay chỉ nghe biết thế chứ chưa từng được xem. Chính những người trong giới cũng chưa từng được xem bộ tranh này.
Ông đánh giá đây là bộ tranh Kiều độc đáo duy nhất mà mỹ thuật đương đại Việt Nam được thừa hưởng, một tài sản lớn phải bảo vệ, giữ gìn, phát huy.
Họa sĩ Nguyễn Thu Giang chia sẻ nhiều câu chuyện thú vị về danh họa Nguyễn Tư Nghiêm - Ảnh: T.ĐIỂU
Câu chuyện khác từ một bức ảnh
Nhưng câu chuyện từ nghệ sĩ nhiếp ảnh Hà Tường, người từng chụp bức ảnh họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm ngồi bên bức tranh Kiều đang gảy đàn cho Kim Trọng, lại gợi nhiều suy nghĩ về lý do thực sự Nguyễn Tư Nghiêm đã giấu kỹ bộ tranh quý này.
Ông Hà Tường kể khoảng năm 1988 - 1990, Hà Tường một lần đến thăm nhà Nguyễn Tư Nghiêm, bất chợt nhìn thấy một bức họa trong bộ minh họa Kiều.
Tết Hà Nội xưa qua tranh Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm...Cuốn Kim Vân Kiều di Nguyễn Văn Vĩnh dịch, sử dụng bộ tranh Kiều của Nguyễn Tư Nghiêm - Ảnh: T.ĐIỂU
Ấn bản Kim Vân Kiều năm 2025 của Nhã Nam được tái bản dựa trên bản Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch, chú dẫn các điển tích ra chữ quốc ngữ, in lần thứ 7 năm 1923 của Hiệu Ích Ký (Hà Nội).
Bản dịch và chú giải Kim Vân Kiều của Nguyễn Văn Vĩnh được yêu thích bởi lối phiên âm sáng rõ, cùng hệ thống chú giải uyên bác nhưng tiết chế, giúp độc giả quốc ngữ cảm nhận đúng tài năng, nghệ thuật thơ của Nguyễn Du.
Theo GS Trần Đình Sử, Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra quốc ngữ là một trong những bản Kiều sớm và quan trọng, giúp bạn đọc hôm nay hiểu rõ hơn tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam, cũng như vai trò của các trí thức buổi giao thời trong việc phổ biến chữ quốc ngữ, kiến tạo tinh thần yêu chuộng vốn cổ văn học, ngôn ngữ nước nhà.
GS Trần Đình Sử ấn tượng với cách Nguyễn Văn Vĩnh chú giải Truyện Kiều. Ông thuộc số ít dịch giả chọn chú thích trong bản dịch của mình ít nhất, chỉ 363 chú thích.
Trong khi đó, bản dịch của Thạch Giang có tới 3.200 chú thích. Tản Đà, dù từng nói "người ta chú thích nhiều quá làm nát Truyện Kiều đi", cũng đưa khoảng 900 chú thích trong bản dịch Truyện Kiều của ông.
Xem tranh ‘Thánh Gióng’ của Nguyễn Tư Nghiêm nhân 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ
