Hiện có 10 doanh nghiệp FDI niêm yết và giao dịch trên sàn chứng khoán - Ảnh: HỮU HẠNH
Kỳ vọng "làn gió mới" từ doanh nghiệp FDI
Hiện nay phần lớn cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán vẫn tập trung vào ngân hàng, tài chính và bất động sản. Thị trường vắng bóng các tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, khi mới chỉ có 10 doanh nghiệp FDI niêm yết hoặc đăng ký giao dịch. Trong khi sự tham gia của nhóm doanh nghiệp này được kỳ vọng tạo "làn gió mới" cho thị trường.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng - Giám đốc cấp cao nghiên cứu chiến lược thị trường, Chứng khoán HSC - cho biết việc Việt Nam được FTSE nâng hạng không chỉ cải thiện vị thế thị trường mà còn mở ra dư địa thu hút dòng vốn toàn cầu.
Theo ước tính của HSC, chứng khoán Việt Nam có thể thu hút khoảng 1 tỉ USD từ các quỹ thụ động và 3 - 5 tỉ USD từ các quỹ chủ động, tiềm năng còn lớn hơn trong kịch bản tích cực về dài hạn.
Sự gia tăng cả về số lượng nhà đầu tư lẫn quy mô tài sản sẽ tạo lực đẩy đáng kể, giúp các doanh nghiệp quy mô lớn tự tin hơn trong việc huy động vốn thông qua IPO hoặc thoái vốn, bao gồm cả khu vực nhà nước, tư nhân và FDI.
Ông Huỳnh Anh Huy, CFA, Giám đốc phân tích ngành Chứng khoán Kafi
Ông Huỳnh Anh Huy, CFA, Giám đốc phân tích ngành Chứng khoán Kafi, nhận định khi Việt Nam được nâng hạng, nền định giá được nâng lên khiến làm cho việc IPO và phát hành thêm cổ phiếu trở nên hấp dẫn hơn.
Các doanh nghiệp huy động được vốn ở mức giá tốt hơn. Ngoài ra việc nhà đầu tư quốc tế quan tâm nhiều hơn tạo ra lực cầu mạnh, giúp các đợt phát hành lớn có thể hấp thụ được mà không gây áp lực lên giá.
Việc nâng hạng cũng tạo áp lực để đẩy nhanh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước - điều mà trước đây khó có được. Chính phủ cũng đã có các định hướng trong việc giảm sở hữu tại các ngành nghề kinh doanh không đặc thù.
Tuy nhiên ông Dũng cũng lưu ý bên cạnh FTSE, MSCI vẫn là bộ chỉ số có sức ảnh hưởng rộng hơn và khả năng dẫn dắt dòng vốn chủ động vượt trội.
Ông cho rằng để phát triển thị trường theo chiều sâu và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động niêm yết, việc đẩy nhanh lộ trình nâng hạng lên thị trường mới nổi của MSCI là hết sức cấp thiết.
Nhắm đúng doanh nghiệp có nhu cầu niêm yết
Ông Huy cho biết tiềm năng từ khối doanh nghiệp FDI là rất lớn nếu được khai thác đúng cách. Việt Nam đang thu hút 15-18 tỉ USD vốn FDI đăng ký mỗi năm, với hàng nghìn doanh nghiệp nước ngoài đang hoạt động cực kỳ hiệu quả. Mặc dù có tiềm năng lớn và rõ ràng, nhưng việc đưa các doanh nghiệp FDI cổ phần hóa và niêm yết hiện tại vẫn còn gặp nhiều thách thức.
Thứ nhất, pháp lý vẫn còn nhiều điểm cần cân nhắc. Doanh nghiệp FDI được thành lập và vận hành theo Luật Đầu tư với giấy phép đầu tư, điều kiện hoạt động, cơ chế chuyển lợi nhuận về nước được quy định riêng. Khi muốn niêm yết, nhóm này phải đồng thời tuân thủ Luật Chứng khoán - với các yêu cầu về công ty đại chúng, công bố thông tin và cấu trúc cổ đông. Điều này hiện vẫn chưa có hướng dẫn rõ ràng từ phía cơ quan quản lý.
Thứ hai là phần lớn doanh nghiệp FDI lớn tại Việt Nam như Samsung, LG, Intel, Foxconn, Bosch chưa có nhu cầu huy động vốn từ thị trường chứng khoán Việt Nam. Các doanh nghiệp này có bảng cân đối tài sản của tập đoàn mẹ, có khả năng vay vốn ngân hàng quốc tế với lãi suất ưu đãi và có thể điều chuyển vốn nội bộ trong hệ sinh thái tập đoàn.
"Không phải tất cả doanh nghiệp FDI đều có khả năng hoặc động lực niêm yết như nhau. Cần nhắm đúng vào các phân khúc doanh nghiệp có xác suất IPO thành công cao nhất, như các doanh nghiệp liên doanh, các doanh nghiệp có bề dày hoạt động lâu đời", chuyên gia Kafi đánh giá.
Ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng - Giám đốc cấp cao nghiên cứu chiến lược thị trường, Chứng khoán HSC
Ngoài ra các doanh nghiệp FDI có đủ điều kiện linh hoạt trong việc lựa chọn thị trường để niêm yết. Do đó bài toán đặt ra là Việt Nam có các ưu điểm gì để họ ưu tiên niêm yết mà không phải là các thị trường chứng khoán phát triển hơn.
Còn ông Dũng cho rằng trên thực tế, Chính phủ Việt Nam đã có những nỗ lực thay đổi mang tính cấu trúc nhằm cải thiện độ mở của thị trường vốn trong nước, như cho phép đồng thời đăng ký IPO và niêm yết, rút ngắn thời gian phê duyệt từ 90 ngày xuống còn 30 ngày, các quy định cho phép tổ chức nước ngoài mua cổ phiếu mà không cần có đủ tiền vào thời điểm đặt lệnh.
Chính phủ đang tích cực hoàn thiện cơ chế đối tác thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) với mục tiêu triển khai cho thị trường giao ngay từ quý 1-2027. Đây là hạ tầng mà FTSE và MSCI yêu cầu khi đánh giá nâng hạng. Việc có CCP sẽ làm tăng độ hấp dẫn của sàn với mọi đối tượng phát hành, bao gồm doanh nghiệp FDI.
Chuyên gia HSC nhấn mạnh Chính phủ đang nhìn ra đúng hướng đi để nâng cao sức hấp dẫn của thị trường vốn trong mắt các nhà đầu tư, tổ chức và doanh nghiệp nước ngoài. Tuy nhiên để thực sự khai thác tiềm lực niêm yết từ các doanh nghiệp FDI, thị trường sẽ còn phải cần thêm thời gian.
