Di tích tháp Chăm Phú Diên ở TP Huế - Ảnh: N. MINH
Ngày 21-8, Bảo tàng Lịch sử TP Huế tổ chức hội nghị lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích tháp Phú Diên (xã Phú Vinh, TP Huế).
Phát hiện ngày 18-4-2001 tại vùng cồn cát ven biển xã Phú Diên, nay là xã Phú Vinh, di tích tháp Chăm Phú Diên là công trình kiến trúc Champa cổ bị vùi sâu dưới cát nhưng vẫn bảo tồn tương đối nguyên vẹn nhiều yếu tố kiến trúc.
Từ tháng 8 đến tháng 9-2001, Huế phối hợp Viện Khảo cổ học thám sát, khai quật khu vực tháp.
Công trình xây bằng gạch nung, có mặt bằng hình chữ nhật, diện tích hơn 30m², gồm một cửa chính hướng đông và ba cửa giả ở các hướng còn lại.
Bên trong tháp, các nhà khảo cổ phát hiện một Yoni bằng đá cùng nhiều dấu tích kiến trúc, hiện vật liên quan đến tín ngưỡng Champa.
Các nhà khoa học xác định tháp Chăm Phú Diên có niên đại khoảng đầu thế kỷ VIII, thuộc nhóm kiến trúc Champa sớm. Ngày 28-12-2001, tháp được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.
Di tích tháp Chăm Phú Diên ở Huế chìm trong nước do mưa lớn, nước biển dâng cuối năm 2025 - Ảnh tư liệu
Năm 2022, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam và Liên minh Kỷ lục thế giới xác lập tháp Phú Diên là "Tháp Chăm cổ bằng gạch chìm sâu dưới cồn cát ven biển được khai quật và bảo tồn đầu tiên trên thế giới".
Tuy nhiên sau hơn hai thập kỷ được bao che, che chắn và bảo vệ, di tích đang đối mặt nguy cơ xuống cấp. Đặc biệt trong trận mưa bão cuối năm 2025, tháp bị ngập sâu do mưa lớn và nước biển dâng. Các ngành chức năng phải dùng máy bơm công suất lớn bơm liên tục trong 2 ngày mới rút hết nước khỏi khu vực tháp.
Tại hội nghị, kỹ sư Lê Văn Quảng, nguyên Phó giám đốc Phân viện Khoa học công nghệ xây dựng miền Trung, cho biết trước đây tháp Phú Diên chưa từng bị ngập lụt nặng như vậy. Trước tác động của biến đổi khí hậu, cần tính toán giải pháp lâu dài để bảo tồn công trình.
Ông Quảng đưa ra phương án dùng kích thủy lực nâng nền toàn bộ tháp khoảng 80-100cm để thoát ngập. Tuy nhiên theo ông Quảng, phương án này khó khả thi bởi khi nâng tháp sẽ không còn giữ được đặc trưng "tháp Chăm chìm sâu dưới cồn cát ven biển" như kỷ lục đã xác lập, đồng thời công trình có thể chịu tác động lớn hơn từ gió bão.
TS Trần Minh Đức, nguyên Giám đốc Phân viện Khoa học công nghệ xây dựng miền Trung, đề nghị tiếp tục giữ nguyên nhà bao che cho di tích. Cùng với đó là các giải pháp gia cường lớp bề mặt, phủ hóa chất chống hấp thụ ẩm, tẩy nấm mốc và tăng cường chống thấm tại tất cả vị trí lọt nước.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Thừa Thiên Huế cũ, đề nghị nghiên cứu đầu tư hệ thống hầm hút, chứa nước cạnh tháp Chăm Phú Diên - Ảnh: NHẬT LINH
Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa đề nghị nghiên cứu đầu tư hệ thống hầm hút, chứa nước cạnh tháp. Khi xảy ra ngập úng do thời tiết, nước tại khu vực tháp có thể được bơm ra hệ thống này, hạn chế thời gian di tích ngâm trong nước.
Ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP Huế, cho biết sẽ ghi nhận các ý kiến của chuyên gia tại hội nghị nhằm có phương án thoát ngập, bảo tồn và phát huy giá trị của di tích ngàn năm tuổi độc đáo của Huế này.
