Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm phát biểu chỉ đạo tại tọa đàm - Ảnh: HUYỀN THƯƠNG
Ông Trần Thanh Lâm phát biểu trong tọa đàm "Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật, ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số", do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tổ chức ngày 29-5 tại Hà Nội.
Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định tọa đàm chính là thông điệp lên án mạnh mẽ, không thỏa hiệp với câu chuyện thiếu trung thực trong biểu diễn nghệ thuật gần đây.
Hát nhép, đàn nhép phổ biến
Đề dẫn tọa đàm, TS - nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, cho rằng bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, đời sống văn học nghệ thuật những năm gần đây đã xuất hiện một số hiện tượng lệch chuẩn, có những hiện tượng trở thành trào lưu, tạo dư luận không tốt, thậm chí gây bức xúc trong đời sống xã hội.
Điển hình trong các hành vi lệch chuẩn đó là hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn nghệ thuật của nghệ sĩ và các tổ chức, cá nhân hoạt động nghệ thuật biểu diễn; sự thờ ơ vô cảm, thiếu trách nhiệm của người sáng tác ca khúc bằng công nghệ AI.
Tại tọa đàm, nhiều ý kiến cho rằng tình trạng hát nhép, đàn nhép hiện đang diễn ra khá phổ biến trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật, từ chuyên nghiệp đến không chuyên, làm ảnh hưởng đến cảm xúc, tính chân thực và giá trị của nghệ thuật biểu diễn.
Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ AI trong lĩnh vực sáng tác âm nhạc đang đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến đạo đức nghề nghiệp và bản quyền.
Gần đây còn có thực trạng đặt lời bài hát thiếu chuẩn mực, phản cảm, gây tổn thương đến đối tượng được phản ánh trong tác phẩm.
Các đại biểu cũng chỉ ra những tác động tiêu cực của hiện tượng này đối với đời sống xã hội, nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của nhân dân trong kỷ nguyên số, sự phát triển của văn học nghệ thuật, cũng như ảnh hưởng trực tiếp đến nghệ sĩ biểu diễn, người sáng tác, các đơn vị tổ chức biểu diễn và cơ quan quản lý nhà nước về văn học nghệ thuật.
Nhiều ý kiến đề xuất cần sớm hoàn thiện các quy định, tăng cường chế tài quản lý, nâng cao giáo dục thẩm mỹ và ý thức nghề nghiệp trong đào tạo nghệ thuật nhằm từng bước chấn chỉnh các biểu hiện thiếu chuẩn mực trong sáng tác và biểu diễn.
Duyên Quỳnh từng gây tranh cãi khi hát nhép Viết tiếp câu chuyện hòa bình - Ảnh: FBNV
Khi phù sa mang theo vẩn đục
Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm khẳng định những năm qua đã chứng kiến sự phát triển sôi động của đời sống nghệ thuật nước nhà. Tuy nhiên, "khi dòng chảy nghệ thuật càng mạnh mẽ thì những lớp phù sa mịn màng cũng mang theo những vẩn đục, tệ nạn, căn bệnh".
Kỷ nguyên số, trí tuệ nhân tạo (AI) tưởng chừng mang đến những công cụ vạn năng, nhưng nó cũng đặt ra những thách thức nghiệt ngã, trong đó có vấn đề đạo đức nghề nghiệp.
Trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, xuất hiện tình trạng lạm dụng kỹ thuật quá mức trên sân khấu.
Ông Lâm nêu quan điểm việc dùng bản ghi âm thay cho giọng hát thực, hay quảng bá sai lệch về nội dung biểu diễn không chỉ là một lỗi kỹ thuật, mà là một sự lừa dối, nói một cách khác, là sự phản bội đối với khán giả yêu nghệ thuật.
"Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đóng vai trò hỗ trợ, giúp nâng cao chất lượng nghệ thuật, giúp cảm xúc thăng hoa hơn.
Nó không bao giờ có thể thay thế được sự lao động nghiêm túc, những giọt mồ hôi trên sàn tập và sự rung động thực sự từ trái tim người nghệ sĩ.
Nghệ thuật xây dựng trên sự dễ dãi, đánh đổi niềm tin của công chúng bằng những thủ thuật giả dối thì sớm muộn gì cũng sẽ bị đào thải", Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nói.
Ông chỉ ra trong lĩnh vực sáng tác, gần đây xuất hiện những sáng tác chạy theo thị hiếu nhất thời, hời hợt về tư tưởng. "Có những sản phẩm âm nhạc, hình ảnh lan truyền rất nhanh nhưng lại thiếu chuẩn mực thẩm mỹ, thậm chí là lệch chuẩn về văn hóa.
Đáng lo ngại hơn, có những tác phẩm khai thác đề tài chính trị, về hình tượng, biểu tượng quốc gia, lãnh đạo hay lịch sử nhưng lại thiếu chiều sâu tư tưởng, thiếu sự chắt lọc văn hóa, thể hiện một cách giản đơn và một chiều", ông Lâm nói.
Theo ông, Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã nhấn mạnh yêu cầu nâng cao sức đề kháng trước các biểu hiện lệch chuẩn. Trong kỷ nguyên số, sức đề kháng ấy chính là bản lĩnh nghề nghiệp và văn hóa ứng xử của người nghệ sĩ.
Họ không chỉ cần tài năng để làm đẹp cho đời, mà còn cần cái tâm trong sáng để định hướng thẩm mỹ cho công chúng. Uy tín của người nghệ sĩ phải được xây dựng bằng tài năng thật sự và sự ghi nhận bền lâu của nhân dân.
Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm chỉ đạo các hội văn học nghệ thuật cần làm tốt hơn nữa vai trò "mái nhà chung", không chỉ bồi dưỡng chuyên môn mà còn phải rèn luyện đạo đức nghề nghiệp cho hội viên.
Như xây dựng những quy tắc ứng xử phù hợp trong môi trường số, tạo ra một không gian sáng tạo lành mạnh, nơi cái đẹp và sự trung thực được tôn vinh.
Đối với các cơ quan chỉ đạo, quản lý nhà nước, phải tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách để bắt kịp sự phát triển của công nghệ, tăng cường công tác định hướng, quản lý và chấn chỉnh kịp thời những sai phạm, nhất là trên không gian mạng.
Đối với các đơn vị tổ chức biểu diễn, sản xuất, phát hành sản phẩm nghệ thuật và báo chí, ông Trần Thanh Lâm nói đây là nơi đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc định hướng thẩm mỹ, cần phải là những "người gác cổng" tận tâm, kịp thời nhận diện và phê phán những biểu hiện lệch chuẩn.
Với đội ngũ văn nghệ sĩ, nhất là những nghệ sĩ đã thành danh, có tên tuổi, có kinh nghiệm, uy tín nghề, ông Trần Thanh Lâm khích lệ hãy truyền dạy cho người trẻ, gương mẫu thực hành trong sáng tác và biểu diễn…
Còn đội ngũ văn nghệ sĩ trẻ cần không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp và giữ gìn hình ảnh cá nhân trước công chúng.
