Cần tăng cường cơ chế bảo vệ người tiêu dùng để cùng giám sát và lành mạnh thị trường, ngăn chặn những giang hồ mạng
Những trường hợp như Huấn Hoa Hồng, Phú Lê, Cô giáo Hương hay gần đây là Hải Sapa nổi lên khi kinh doanh qua mạng với doanh thu từ vài chục đến hàng trăm tỉ đồng, thu hút hàng triệu người theo dõi.
Nhưng đằng sau đó là kiểu làm ăn "giang hồ mạng", chộp giật khi bán sản phẩm giả, kém chất lượng, trốn thuế, lừa dối khách hàng..., theo kết luận của cơ quan điều tra.
Cách làm ăn chộp giật của 'giang hồ mạng' và những bất cập trong quản lý
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Phạm Ngọc Hùng, chuyên gia kinh tế chống hàng giả, hàng nhái và bảo vệ thương hiệu, chỉ ra nghịch lý: dù những sản phẩm mà những đối tượng này cung cấp ra thị trường là hàng kém chất lượng, không đúng như quảng cáo, nhưng lại nhận được sự ủng hộ của rất nhiều người dùng khi có doanh thu tới hàng chục tỉ đồng chỉ trong thời gian ngắn.
"Đây là một dạng của sản xuất hàng giả, công bố một quy chuẩn, tiêu chuẩn nhưng sản phẩm bán ra lại là tiêu chuẩn khác, người bán đang lừa dối khách hàng. Thực tế này đặt ra vấn đề quản lý hoạt động kinh doanh trên không gian mạng vừa qua nở rộ, nhưng khâu hậu kiểm, kiểm tra, kiểm soát còn hạn chế.
Người tiêu dùng có xu hướng mua theo phong trào, xem những người này là thần tượng, khi có hàng triệu người theo dõi và tin tưởng mua sản phẩm, nhưng thực tế là bị lừa" - ông Hùng nhìn nhận.
Phân tích từ góc độ quản lý doanh nghiệp, hộ kinh doanh, TS Nguyễn Quốc Việt - chuyên gia chính sách công, giảng viên Trường đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) - cho rằng những trường hợp như Huấn Hoa Hồng, Phú Lê hay Hải Sapa và nhiều đối tượng kinh doanh trên mạng xã hội "nở rộ" thời gian gần đây, hầu hết xuất phát điểm là những hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
"Trước đây khi áp dụng cơ chế thuế khoán, hoạt động của một bộ phận hộ kinh doanh trong tình trạng 'tranh tối tranh sáng'".
Có những cá nhân kinh doanh không khai báo đầy đủ hóa đơn chứng từ, kê khai thuế hoặc hoạt động kinh doanh là không rõ ràng. Nhiều hộ kinh doanh cũng bỏ qua những quy định và tuân thủ về phòng cháy chữa cháy, môi trường, an toàn thực phẩm, lao động" - ông Việt nhìn nhận.
Ông Việt cho rằng cách làm ăn chộp giật theo kiểu "giang hồ mạng" của không ít trường hợp, kinh doanh lẩn tránh nghĩa vụ, dễ bỏ qua và chuyển sang hoạt động phi chính thức như tình trạng "để ngoài sổ sách".
Đáng chú ý là những hiện tượng mạng nổi lên chỉ trong thời gian ngắn nhưng đạt doanh thu "khủng" nhưng làm ăn chộp giật, không tuân thủ quy định, để ngoài sổ sách, diễn ra trong thời gian dài.
"Các vụ việc cũng cho thấy các cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giải quyết sai phạm về quảng cáo, bán hàng sai sự thật chưa phát huy hiệu quả. Dù đã có loạt vụ việc bị khởi tố liên quan hành vi lừa dối khách hàng, nhưng còn ít vụ khởi kiện, khiếu nại của cơ quan bảo vệ người tiêu dùng hay của người dùng " - TS Việt phân tích.
Cách nào bảo vệ người dùng?
Đến nay, một loạt vụ việc như Huấn Hoa Hồng, Phú Lê, Hải Sapa... cho thấy những mảng tối, góc khuất trong kinh doanh, đặc biệt là kinh doanh trên mạng đang dần được đưa ra ánh sáng.
Theo TS Việt, đây cũng là yêu cầu cấp bách để hoàn thiện thể chế, khuyến khích kinh tế tư nhân, đảm bảo minh bạch và lành mạnh hóa hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao chất lượng sản phẩm phục vụ người tiêu dùng trong nước và khuyến khích doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Ông Phạm Ngọc Hùng cũng cho rằng cùng với việc khởi tố loạt "giang hồ mạng", việc tăng cường kiểm soát, quản lý chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo thuận lợi về thủ tục nhưng không buông lỏng quản lý được các cơ quan đưa ra gần đây sẽ giúp làm sạch và lành mạnh thị trường hơn.
Đặc biệt với những trường hợp cố tình sản xuất hàng giả, lừa dối người tiêu dùng cần phải được xử nghiêm, đặc biệt sản phẩm liên quan sức khỏe con người, đảm bảo trách nhiệm của người làm kinh doanh.
Ngoài ra cần phải nâng cao hơn nữa vai trò của người tiêu dùng trong quyền được bảo vệ, áp dụng các biện pháp khiếu nại hay khởi kiện từ trước khi các đối tượng này bị khởi tố để tăng hiệu quả quản lý, giám sát từ người dùng.
TS Nguyễn Quốc Việt cũng cho rằng cần đảm bảo sự công bằng cho người tiêu dùng và người kinh doanh.
Với những vụ việc sai phạm nói sai sự thật, nói quá hay lừa dối người dùng, thì cộng đồng bảo vệ người tiêu dùng hay cá nhân bị thiệt hại cần phải được bảo vệ quyền lợi dựa trên khiếu nại, khởi kiện.
Những vụ việc này cần được xử lý minh bạch, công khai tạo tính răn đe cao để làm "sạch" môi trường kinh doanh.
