Cách điều tiết để máy bay bớt cảnh 'xếp hàng' vòng vòng trên trời dịp 2-9

Kíp trực kiểm soát không lưu tại Đài kiểm soát không lưu Tân Sơn Nhất dịp lễ 2-9 - Ảnh: VATM

Dịp lễ 2-9 năm nay, áp lực khai thác tại hai cửa ngõ hàng không lớn nhất cả nước tăng mạnh. Sân bay Nội Bài phục vụ 743 lượt cất hạ cánh và hơn 125.000 hành khách trong ngày cao điểm 28-8, tăng lần lượt 18% và 33% so với cùng kỳ năm trước.

Còn sân bay Tân Sơn Nhất, từ ngày 28-8 đến 2-9, sân bay khai thác bình quân 780 chuyến, phục vụ khoảng 130.000 hành khách/ngày. Số chuyến tăng 12% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng ngày 28-8 và 2-9, sản lượng có thể lên khoảng 800 chuyến/ngày.

Với mật độ này, chỉ cần một khâu vận hành chậm hoặc thời tiết bất lợi, nguy cơ ùn tắc có thể nhanh chóng xuất hiện. Tuy nhiên, thay vì đợi máy bay bay đến rồi mới xử lý, cơ quan quản lý hàng không tìm cách "chặn" ùn tắc ngay từ sân bay xuất phát.

Máy bay xếp hàng chờ hạ cánh xuống sân bay Tân Sơn Nhất lúc 16h ngày 31-8

Giảm tình trạng máy bay phải bay vòng khi tần suất tăng cao

Trong cùng một thời điểm, sân bay phải tiếp nhận các chuyến đến, cho những chuyến khác cất cánh và phục vụ nhiều tàu bay trên sân đỗ. Khả năng xử lý phụ thuộc vào số đường băng, vị trí đỗ, đường lăn, thiết bị kỹ thuật, nhân lực và điều kiện thời tiết.

Nếu số máy bay cùng đến vượt khả năng tiếp nhận, kiểm soát viên không lưu không thể cho tất cả hạ cánh ngay. Một số chuyến phải kéo dài hành trình hoặc bay vòng tại khu vực chờ để giữ khoảng cách an toàn.

Việc bay chờ không chỉ làm tăng thời gian hành trình và tiêu hao nhiên liệu. Máy bay đến muộn còn chậm quay đầu, ảnh hưởng chuyến bay kế tiếp. Vị trí đỗ, xe thang, xe buýt và nhân viên mặt đất cũng phải thay đổi kế hoạch. Từ một chuyến chậm, hiệu ứng dây chuyền có thể lan sang nhiều chuyến khác.

Bởi vậy, giải pháp hiệu quả hơn là không để quá nhiều máy bay cùng xuất hiện tại sân bay đến. Đó là cách mà các đơn vị quản lý hàng không đang áp dụng.

Từ 0h ngày 28-8 đến hết ngày 3-9, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) tăng cường điều hành trên toàn hệ thống. Sân bay Nội Bài, Đà Nẵng và Tân Sơn Nhất được đặc biệt lưu ý do có mật độ hoạt động lớn.

Theo đó, cách đang được áp dụng mà VATM cho biết sẽ giúp việc điều phối chuyến bay dịp lễ này hiệu quả hơn. 

Trước mỗi giai đoạn khai thác, Trung tâm Quản lý luồng không lưu tổng hợp kế hoạch của các hãng, xác định số chuyến dự kiến đến từng sân bay trong mỗi khung giờ. Nhu cầu này được đối chiếu với năng lực đường băng, sân đỗ, vùng trời, thiết bị và dự báo thời tiết.

Nếu một sân bay chỉ có thể tiếp nhận 40 chuyến/giờ nhưng kế hoạch cho thấy sẽ có nhiều chuyến hơn cùng đến, lưu lượng phải được phân bổ lại. Một số máy bay có thể được điều chỉnh giờ khởi hành ngay tại sân bay xuất phát.

Nói cách khác, tàu bay có thể chờ thêm vài phút dưới mặt đất để tránh phải bay vòng hàng chục phút trên trời. Đây là nguyên lý của quản lý luồng không lưu, gọi tắt là ATFM. Khác với kiểm soát không lưu, vốn trực tiếp hướng dẫn từng máy bay cất cánh, di chuyển và hạ cánh, ATFM nhìn vào toàn bộ dòng chuyến bay. Mục tiêu là cân bằng nhu cầu khai thác với năng lực thực tế của hệ thống.

Năng lực này không cố định. Sân bay có thể hoạt động bình thường khi trời quang nhưng phải giảm số chuyến tiếp nhận nếu xuất hiện dông, mưa lớn, gió mạnh hoặc tầm nhìn thấp. Khi điều kiện thay đổi, kế hoạch luồng bay cũng phải cập nhật.

"VATM chủ động điều tiết lưu lượng hoạt động bay, hạn chế ùn tắc tại các cảng hàng không, đặc biệt tại ba cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Đà Nẵng và Tân Sơn Nhất; đồng thời xử lý kịp thời các tình huống bất thường, không để bị động, bất ngờ và không để gián đoạn dịch vụ do nguyên nhân chủ quan" - đại diện đơn vị này chia sẻ.

Áp dụng mô hình công nghệ A-CDM giúp khách trải nghiệm những chuyến bay có tỉ lệ đúng giờ cao - Ảnh: TIA

Những mắt xích phía sau chuyến bay cất, hạ cánh

Điều tiết luồng bay chỉ phát huy hiệu quả nếu thông tin dưới mặt đất chính xác. Trước khi khởi hành, một chuyến bay phải hoàn tất nhiều công việc như đưa khách và hành lý lên tàu bay, tiếp nhiên liệu, vệ sinh khoang và kiểm tra kỹ thuật.

Chỉ một khâu chậm cũng có thể khiến giờ máy bay sẵn sàng thay đổi. Nếu đơn vị điều hành vẫn sử dụng giờ bay cũ, kế hoạch sắp xếp thứ tự cất cánh sẽ không còn phù hợp.

Để giải quyết vấn đề này, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) cho biết sân bay Nội Bài và Tân Sơn Nhất áp dụng mô hình phối hợp ra quyết định tại sân bay, gọi tắt là A-CDM. Có thể hình dung đây là một "chiếc đồng hồ chung" để cảng hàng không, hãng bay, đơn vị phục vụ mặt đất và cơ quan điều hành cùng theo dõi.

Thời điểm tàu bay sẵn sàng rời vị trí đỗ, tiến độ phục vụ hành lý, tình trạng kỹ thuật và những yếu tố có thể ảnh hưởng chuyến bay được cập nhật liên tục.

Cảng hàng không nhờ đó chủ động bố trí sân đỗ; hãng bay điều chỉnh kế hoạch; đơn vị mặt đất chuẩn bị nhân lực, phương tiện; kiểm soát viên sắp xếp thứ tự khởi hành.

Cách phối hợp này giúp phát hiện nguy cơ chậm chuyến sớm hơn, hạn chế tình trạng máy bay nổ máy chờ, chờ lăn hoặc chiếm dụng vị trí đỗ không cần thiết.

Mô hình này hiện được áp dụng tại nhiều sân bay lớn trên thế giới như Amsterdam, Frankfurt, London Heathrow, Paris Charles de Gaulle, Changi, Incheon và Suvarnabhumi.