
Cách kiểm tra cua gạch son xem có đầy gạch hay không mà không làm ảnh hưởng đến cua - Ảnh: THANH HUYỀN
Có hai loại cua Y và E, nhận diện thế nào?
Ngày 19-11, trao đổi về cách phân loại trên thị trường, ông Dư Thái Bình - Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Dư Thái Bình (xã Năm Căn, tỉnh Cà Mau) - người từng hai lần sở hữu cua biển Cà Mau lớn nhất Việt Nam với trọng lượng đạt 1,82kg (Cua Cà Mau lớn nhất năm 2025) - cho biết giới kinh doanh và xuất khẩu thường ký hiệu cua thịt là Y và cua gạch là E (viết tắt của từ trứng trong tiếng Anh).
Trong nhóm cua thịt lại chia theo trọng lượng như Y tứ (4 con/kg), Y3 (3 con/kg), Y5 (500g/con), Y7 (700g/con), Y9 (900g/con) và những con nặng trên 1kg được gọi là Y10 hoặc Y tài.
Cũng theo ông Bình, vòng đời và quá trình biến đổi của cua có những đặc điểm riêng biệt. Cua đực sẽ lột xác nhiều lần để đạt trọng lượng tối đa, sau khoảng hơn 2 năm thì già và tự chết.
Trong khi đó, cua cái từ giai đoạn yếm vuông sau khi bắt cặp sẽ lột xác, chuyển sang giai đoạn cua cốm (từ xám cốm sang lông đỏ khi đã hình thành lớp da thứ hai bên trong) rồi mới lên gạch son.
Khi gạch đã đầy, cua cái tìm đường ra sông hoặc biển để sinh sản rồi chết đi, rất ít con tiếp tục lột xác. Vòng đời của chúng thường từ khoảng 1 - 2 năm.

Cua gạch chỉ đẻ được khi về với môi trường sông, biển tự nhiên, một số trại giống tạo môi trường gần giống tự nhiên thì cua cũng có thể sinh sản được - Ảnh: THANH HUYỀN
Tùy giai đoạn phát triển mà cua có nhiều loại
Nhiều người nuôi cua Cà Mau "chỉ mẹo" để phân biệt cua đực và cua cái nhanh nhất là quan sát phần yếm dưới bụng. Cua đực có yếm nhỏ, nhọn và hẹp giống hình tam giác hoặc chữ Y nên dân gian quen gọi là cua Y.
Ngược lại, cua cái có yếm to, hình bầu dục hoặc tròn nhằm che chở trứng trong mùa sinh sản. Cua đực thường có càng to, dài và màu sậm hơn để bảo vệ lãnh thổ, trong khi càng cua cái nhỏ hơn.

Cách kiểm tra cua gạch son xem có đầy gạch hay không mà không làm ảnh hưởng đến cua - Ảnh: THANH HUYỀN
Để chọn được cua đầy thịt, chất lượng cao, người tiêu dùng có thể bóp nhẹ phần dưới yếm hoặc kiểm tra đốt thứ ba của càng; nếu thấy cứng cáp, chắc tay thì cua đầy thịt, còn mềm là cua ốp, ít thịt.
Ở phân khúc cao cấp hơn cua thịt là cua gạch (cua cái mang trứng) với phần mai hơi ngả vàng, sáng bóng. Mẹo kiểm tra độ đầy gạch được người dân địa phương áp dụng là dùng đèn pin chiếu vào phần bụng sát mép ngoài mai cua.
Nếu ánh đèn cho thấy màu đỏ đậm, không có khoảng trống thì đó là cua gạch son chất lượng nhất. Hoặc người mua có thể dùng vật nhọn nhỏ vạch phần giáp giữa mai cua và yếm, nếu thấy có màu cam là cua gạch nhiều.

Cua hai da khi luộc lên sẽ có một phần da hoàn thiện ở bên trong, đây là loại "tuyệt phẩm" trong các loại cua - Ảnh: THANH HUYỀN
Riêng trong nhóm cua cái còn có loại đặc sản rất được săn đón là cua yếm vuông. Cua yếm vuông (hay còn gọi là cua "trinh nữ") là những con cua cái vừa trưởng thành, chưa qua giao vĩ (bắt cặp).
Loại này có kích thước nhỏ hơn cua gạch, phần yếm gần như hình vuông. Cua yếm vuông thường được người "sành ăn" chọn lựa vì thịt ngọt, chắc, bên trong có lớp gạch vàng béo ngậy nhưng mềm mại, không cứng và không làm át đi hương vị tinh tế của thịt cua.

Khi gặp cua bắt cặp như thế này thì con cái (ở dưới) luôn là cua xám cốm - Ảnh: THANH HUYỀN
Cua cốm (hay còn gọi là cua hai da) được xem là "tuyệt phẩm" và thường có giá bán cao nhất. Đây là giai đoạn cua tích lũy đầy đủ dưỡng chất nhất để chuẩn bị lột xác.
Cua cốm được nhận biết qua việc có các cọng lông trong yếm ngả đỏ, hoặc chân chèo của cua có các đường chỉ màu đỏ hồng nổi bật giữa các khớp vỏ. Người nuôi cua khi bắt gặp cua đang bắt cặp thì con cua cái chắc chắn sẽ thành cua cốm trong vài ngày sau đó.

Cua cốm (cua yếm vuông sau khi bắt cặp) là loại cua có giá trị cao nhất trên thị trường với mỗi ký có giá trên 1 triệu đồng - Ảnh: THANH HUYỀN
Giá cua Cà Mau tăng dịp cuối năm
Thị trường cua biển tại xã Năm Căn, tỉnh Cà Mau ghi nhận đà tăng giá đáng kể so với một tuần trước. Hiện cua gạch loại 1 (loại 2 con/kg, soi đèn đầy gạch) được thương lái thu mua ở mức 450.000 đồng/kg, tăng 50.000 đồng/kg.
Cua thịt (cua Y loại 1) cũng tăng 30.000 đồng/kg, lên mức 270.000 đồng/kg. Việc giá cua tăng vào những tháng cuối năm đang mang lại tín hiệu phấn khởi cho người nuôi cua tại địa phương, đặc biệt là các hộ chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch phục vụ thị trường lễ, Tết sắp tới.