Một sạp báo giữa phố thị, nhưng phía sau là câu chuyện lớn hơn về quyền sở hữu nội dung và vai trò của báo chí trong hệ sinh thái truyền thông số - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Nhưng giờ đây, đã đến lúc cần một liên minh lớn hơn giữa các cơ quan báo chí, giữa nền tảng và nhà sản xuất nội dung, giữa pháp luật và công nghệ, và cả giữa báo chí với người dùng.
TS Nguyễn Đình Hậu - Viện Đào tạo báo chí và truyền thông, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) - cho rằng cuộc chiến chống vi phạm bản quyền cần có nhiều giải pháp, nhiều việc cần làm và từ nhiều phía.
Ông nhắc nhở: "Gần đây, Nhà nước có những chính sách rõ ràng và hành động quyết liệt hơn trong cuộc chiến chống vi phạm bản quyền.
Nhưng từ góc độ của người sử dụng các sản phẩm, dịch vụ, người dân nói chung và bạn đọc báo chí nói riêng hoàn toàn có thể góp sức vào cuộc chiến chống vi phạm bản quyền. Đó là tìm đọc, nghe, xem thông tin từ những cơ quan báo chí chính thống và uy tín thay vì các trang, kênh lậu, vi phạm bản quyền, "sống trên lưng" báo chí".
Tin giả dùng trí tuệ nhân tạo “càn quét” mạng xã hội - Ảnh chụp màn hình
Cũng như PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long và TS Phạm Hải Chung, TS Nguyễn Đình Hậu tin rằng trong bối cảnh thông tin đa dạng nhiều chiều hiện nay thì người dùng càng hướng đến tiêu chí văn minh hơn, muốn tiêu thụ các sản phẩm "sạch", có bản quyền.
TS Nguyễn Đình Hậu
"Đặc biệt, sự chuyển biến này càng mạnh mẽ hơn khi công chúng ngày nay cũng dần nhận ra nhiều nguy cơ bị đánh cắp thông tin, hay bị quảng bá những giá trị văn hóa không phù hợp khi tiếp nhận thông tin trên các kênh vi phạm bản quyền, các link đen, web xấu, quảng cáo cờ bạc, cá độ...", ông Hậu nói thêm.
Nhà báo Trần Trọng Dũng - Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, phụ trách phía Nam - lại cho rằng:
"Để xử lý triệt để tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí trên môi trường số, trước hết cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng rõ ràng và đủ sức răn đe. Khi quy định pháp luật được xác lập minh bạch, cơ quan chức năng mới có đầy đủ cơ sở để xác định đâu là hành vi vi phạm bản quyền báo chí, từ đó tiến hành xử lý hiệu quả.
Tuy nhiên, việc bảo vệ bản quyền báo chí không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý nhà nước. Các cơ quan báo chí cần chủ động hơn trong việc xây dựng cơ chế kiểm soát, giám sát và bảo vệ nội dung của chính mình. Trong bối cảnh nội dung số bị sao chép và phát tán với tốc độ cực nhanh, việc ứng dụng công nghệ để phát hiện và theo dõi vi phạm sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược bảo vệ tài sản trí tuệ của báo chí hiện đại.
Vậy nên chúng ta cần có công nghệ, công cụ đủ tốt để kiểm đếm, kiểm soát và chứng minh các vi phạm bản quyền. Muốn làm được điều này, bản thân các tòa soạn cũng phải nâng cao năng lực số hóa tác phẩm báo chí của mình, đồng thời chia sẻ dữ liệu cho các công ty công nghệ uy tín để được hỗ trợ truy vết, xác định hành vi vi phạm".
Nhà báo Trần Trọng Dũng
Ở góc độ quản trị ngành, ông Dũng cho rằng cần có liên minh bản quyền báo chí cũng như hình thành cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan báo chí, các nền tảng công nghệ và cơ quan quản lý để xây dựng hệ sinh thái bảo vệ bản quyền đồng bộ.
Trong đó, việc thiết lập cơ sở dữ liệu chung về tác phẩm báo chí, ứng dụng công nghệ nhận diện nội dung và cảnh báo sao chép sẽ là hướng đi cần thiết trong thời đại trí tuệ nhân tạo và nội dung số phát triển bùng nổ.
Ông Dũng nói: "Trong giai đoạn ban đầu, các tòa soạn có thể cùng nhau hình thành một cơ quan đại diện cho liên minh bản quyền.
Cơ quan này sẽ tham mưu chính sách xây dựng các điều luật bảo vệ tác quyền báo chí. Về phía Hội Nhà báo TP cũng nên có một bộ phận với nhân sự tinh gọn gồm các cán bộ chuyên trách về pháp lý để tư vấn, hỗ trợ cho các tòa soạn khi có vấn đề phát sinh".
Điều quan trọng không kém, theo ông Dũng, là phải xây dựng lại ý thức tôn trọng bản quyền trong cộng đồng người dùng Internet.
Ông cũng nhận định đây là câu chuyện khó nhưng phải làm, bởi nếu xã hội thờ ơ với việc thông tin bị đánh cắp thì cuối cùng thiệt hại không chỉ là doanh thu của các tòa soạn mà quan trọng hơn là ảnh hưởng tới niềm tin của công chúng khi tiếp nhận thông tin không chính thống, thậm chí còn sai lệch.
Chính phủ vừa ban hành nghị định 174 xử phạt hành chính lĩnh vực bưu chính, viễn thông có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7. Theo điều 95, hành vi chia sẻ tác phẩm báo chí, nghệ thuật, xuất bản phẩm trên mạng xã hội khi chưa được chủ sở hữu đồng ý hoặc bị cấm lưu hành sẽ bị phạt từ 20 - 30 triệu đồng.
Mức phạt này cũng áp dụng cho việc tự ý lợi dụng mạng xã hội để sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí. Việc sử dụng mạng xã hội để cung cấp thông tin giả mạo, sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín tổ chức và danh dự cá nhân cũng phải chịu mức phạt từ 20 - 30 triệu đồng.
